تبلیغات
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر - حافظ
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر

حافظ

نویسنده :بهمن رحمانی
تاریخ:دوشنبه 20 مهر 1394-09:38 ق.ظ


 

حافظ شیرازی

شمس الدین محمد ،

 ملقب به خواجه حافظ شیرازی ، مشهور به لسان الغیب از شعرای نامدار تاریخ ایران زمین است که تا نام ایران زنده و پا برجاست نام وی نیز جاودان خواهد بود.

 در خصوص دوران زندگی حافظ ، زمان به دنیا آمدن او اطلاعات دقیقی در دست نیست. ولی در حدود سال 726 ق. / 704خ.  در شهر شیراز به دنیا آمد است.

اطلاعات چندانی از خانواده و اجداد خواجه حافظ در دست نیست !

گفته اندکه:

پدرش بهاء الدین نام داشته و در دوره سلطنت اتابکان فارس از اصفهان به شیراز مهاجرت کرده است.

اما در نسخه چاپی محمد غنی و علامه قزوینی پدر و نیاکان حافظ به رودک همدان منسوب شده اند ! ؟

شمس الدین از دوران طفولیت به مکتب و مدرسه روی آورد .

او برای سپری نمودن علوم و معلومات معمول زمان خویش به محضر علما و فضلای زادگاهش شتافت و از این بزرگان بویژه قوام الدین عبدا... بهره ها گرفت.

خواجه در دوران جوانی بر تمام علوم مذهبی و ادبی روزگار خود تسلط یافت.

او هنوز دهه بیست زندگی خود را سپری ننموده بود که به یکی از مشاهیر علم و ادب دیار خود تبدل شد.

وی در این دوره علاوه بر اندوخته عمیق علمی و ادبی خود قرآن را نیز کامل از حفظ داشت و از این روی تخلص حافظ بر خود نهاد.

دوران جوانی حافظ مصادف بود با افول سلسله محلی اتابکان فارس و این ایالات مهم به تصرف خاندان اینجو در آمده بود.

حافظ که در همان دوره به شهرت والایی دست یافته بود، مورد توجه و امرای اینجو قرار گرفت و پس از راه یافتن به دربار آنان به مقامی بزرگ نزد شاه شیخ جمال الدین ابواسحاق حاکم فارس دست یافت.

دوره حکومت شاه ابواسحاق اینجو توأم با عدالت و انصاف بود. این امیر دانشمند و ادب دوست در دوره حکمرانی خود که از سال 742 تا 754ق. /  720تا 731 خ.  بطول انجامید، در عمرانی و آبادانی فارس و آسایش و امنیت مردم این ایالت بویژه شیراز کوشید.

حافظ از لطف امیرابواسحاق بهره مند بود . او در اشعار خود با ستودن وی در القابی چون ،جمال چهره اسلام، سپهر علم و حیاء ، حق شناسی خود را نسبت به این امیر نیکوکار بیان داشت.

 پس از این دوره، امیر مبارزه الدین مؤسس سلسله آل مظفر در سال 754 ق. / 731 بر امیر اسحاق چیره گشت و پس از آنکه او را در میدان شهر شیراز به قتل رساند ، حکومتی مبتنی بر ظلم و ستم و سخت گیری را در سراسر ایالت فارس حکمفرما ساخت.

امیر مبارز الدین شاهی تند خوی و متعصب و ستمگر بود.

حافظ در غزلی به این موضوع چنین اشاره می کند:

 

راستی خاتم فیروزه بو اسحاقی              خوش درخشید ولی دولت مستعجل بود

دیدی آن قهقهه کبک خرامان حافظ           که زسر پنجه شاهین قضا غافل بود

 

 حافظ در معدود مدایحی که گفته است :

نه تنها متانت خود را از دست نداده است بلکه همچون سعدی ممدوحان خود را پند داده ، کیفر دهر و ناپایداری این دنیا و لزوم رعایت انصاف و عدالت را به آنان گوشزد کرده است.

اقدامات امیر مبارزالدین با مخالفت و نارضایتی حافظ مواجه گشت و وی با تاختن بر اینگونه اعمال آن را ریاکارانه و ناشی از خشک اندیشی و تعصب مذهبی قشری امیر مبارز الدین دانست.



سلطنت امیر مبارز الدین مدت زیادی به طول نیانجامید و در سال 759 ه.ق دو تن از پسران او شاه محمود و شاه شجاع که از خشونت بسیار امیر به تنگ آمده بودند توطئه ای فراهم آورده و پدر را از حکومت خلع کردند. این دو امیر نیز به نوبه خود احترام فراوانی به حافظ می گذاشتند و از آنجا که بهره ای نیز از ادبیات و علوم داشتند شاعر بلند آوازه دیار خویش را مورد حمایت خاص خود قرار دادند.

 

اواخر زندگی شاعر بلند آوازه ایران همزمان بود با حمله امیر تیمور و این پادشاه بیرحم و خونریز پس از جنایات و خونریزی های فراوانی که در اصفهان انجام داد و از هفتاد هزار سر بریده مردم آن دیار چند مناره ساخت روبه سوی شیراز نهاد.

 

مرگ حافظ احتمالاً در سال 971 ه.ق روی داده است و حافظ در گلگشت مصلی که منطقه ای زیبا و با صفا بود و حافظ علاقه زیادی به آن داشت به خاک سپرده شد و از آن پس آن محل به حافظیه مشهور گشت.

 

آرامگاه حافظ

 

نقل شده است که در هنگام تشییع جنازه خواجه شیراز گروهی از متعصبان که اشعار شاعر و اشارات او به می و مطرب و ساقی را گواهی بر شرک و کفروی می دانستند مانع دفن حکیم به آیین مسلمانان شدند.

 

در مشاجره ای که بین دوستداران شاعر و مخالفان او در گرفت سرانجام قرار بر آن شد تا تفألی به دیوان خواجه زده و داوری را به اشعار او واگذارند. پس از باز کردن دیوان اشعار این بیت شاهد آمد:

 

قدیم دریغ مدار از جنازه حافظ                           که گرچه غرق گناه است می رود به بهشت

 

حافظ بیشتر عمر خود را در شیراز گذراند و بر خلاف سعدی به جز یک سفر کوتاه به یزد و یک مسافرت نیمه تمام به بندر هرمز همواره در شیراز بود.

 

وی در دوران زندگی خود به شهرت عظیمی در سر تا سر ایران دست یافت و اشعار او به مناطقی دور دست همچون هند نیز راه یافت.

 

نقل شده است که وی مورد احترام فراوان سلاطین آل جلایر و پادشاهان بهمنی دکن هندوستان قرار داشت و پادشاهان زیادی او را به پایتخت های خود دعوت کردند. حافظ تنها دعوت محمود شاه بهمنی را پذیرفت و عازم آن سرزمین شد ولی چون به بندر هرمز رسید و سوار کشتی شد طوفانی در گرفت و خواجه که در خشکی، آشوب و طوفان حوادث گوناگونی را دیده بود نخواست خود را گرفتار آشوب دریا نیز بسازد از این رو از مسافرت شد.

 

شهرت اصلی حافظ و رمز پویایی جاودانه آوازه او به سبب غزلسرایی و سرایش غزل های بسیار زیباست.

 

برخی از مهم ترین ابعاد هنری در شعر حافظ عبارتند از:

 
1- رمزپردازی :

رمز پردازی و حضور سمبولیسم شعر حافظ را خانه راز کرده است و بدان وجوه گوناگون بخشیده است. شعر وی بیش از هر چیز به آینه ای می ماند که صورت مخاطبانش را در خود می نمایاند، و این موضوع به دلیل حضور سرشار نمادها و سمبول هایی است که حافظ در اشعارش آفریده است و یا به سمبولهای موجود در سنت شعر فارسی روحی حافظانه دمیده است.

 

چنان که در بیت زیر "شب تاریک" و "گرداب هایل" و . . . را می توان به وجوه گوناگون عرفانی، اجتماعی و شخصی تفسیر و تأویل کرد:

 

شب تاریک و بیم موج و گردابی چنین هایل

کجا دانند حال ما سبکباران ساحلها

2- رعایت تناسبات هنری :

این تناسبات که در لفظ قدما (البته در معنایی محدودتر) "مراعات النظیر" نامیده می شد، در شعر حافظ از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.

 

به روابط حاکم بر اجزاء این ادبیات دقت کنید:

 

ز شوق نرگس مست بلند بالایی

چو لاله با قدح افتاده بر لب جویم

 

شدم فسانه به سرگشتگی که ابروی دوست

کشیده در خم چوگان خویش، چون گویم

 
3- لحن شورافکن در مطلع :

ادبیات شروع هر غزل قابل تأمل و درنگ است. به اقتضای موضوع و مضمون، شاعر بزرگ لحنی خاص را برای شروع غزلهای خود در نظر می گیرد، این لحنها گاه حماسی و شورآفرین است و گاه رندانه و طنزآمیز و زمانی نیز حسرتبار و اندوهگین.

 

بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم

فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو در اندازیم

 
***

من و انکار شراب این چه حکابت باشد

غالباً این قدرم عقل و کفایت باشد

 
***

ما آزموده ایم در این شهر بخت خویش

باید برون کشید از این ورطه رخت خویش

 
4- طنز :

زبان رندانه شعر حافظ به طنز تکیه کرده است. طنز ظرفیت بیانی شعر او را تا سر حد امکان گسترش داده و بدان شور و حیاتی عمیق بخشیده است. حافظ به مدد طنز، به بیان ناگفته ها در عین ظرافت و گزندگی پرداخته و نوش و نیش را در کنار هم گرد آورده است.

 

پادشاه و محتسب و زاهد ریاکار، و حتی خود شاعر در آماج طعن و طنز شعرهای او هستند:

 

فقیه مدرسه دی مست بود و فتوا داد

که می حرام، ولی به ز مال او قافست

 

باده با محتسب شهر ننوشی زنهار

بخورد باده ات و سنگ به جام اندازد

 
5- ایهام ،ابهام :

شعر حافظ، شعر ایهام و ابهام است، ابهام شعر حافظ لذت بخش و رازناک است.

 

نقش موثر ایهام در شعر حافظ را می توان از چند نظر تفسیر کرد:

 

اول، آن که حافظ به اقتضای هنرمندی و شاعریش می کوشیده است تا شعر خود را به ناب ترین حالت ممکن صورت بخشد و از آنجا که ابهام جزء لاینفک شعر ناب محسوب می شود، حافظ از بیشترین سود و بهره را از آن برده است.

 

دوم آن که زمان پرفتنه حافظ، از ظاهر معترض زبانی خاص طلب می کرد؛ زبانی که قابل تفسیر به مواضع مختلف باشد و شاعر با رویکردی که به ایهام و سمبول و طنز داشت، توانست چنین زبان شگفت انگیزی را ابداع کند؛ زبانی که هم قابلیت بیان ناگفته ها را داشت و هم سراینده اش را از فتنه های زمان در امان می داشت.

 

سوم آن که در سنن عرفانی آشکار کردن اسرار ناپسند شمرده می شود و شاعر و عارف متفکر، مجبور به آموختن زبان رمز است و راز آموزی عارفانه زبانی خاص دارد. از آن جا که حافظ شاعری با تعلقات عمیق عرفانی است، بی ربط نیست که از ایهام به عالیترین شکلش بهره بگیرد:

 

دی می شد و گفتم صنما عهد به جای آر

گفتا غلطی خواجه، در این عهد وفا نیست

ایهام در کلمه "عهد" به معنای "زمانه" و "پیمان"

 

دل دادمش به مژده و خجلت همی برم

زبن نقد قلب خویش که کردم نثار دوست

ایهام در ترکیب "نقد قلب" به معنای "نقد دل" و "سکه قلابی"

 

عمرتان باد و مرادهای ساقیان بزم جم

گر چه جام ما نشد پر می به دوران شما

ایهام در کلمه "دوران" به معنای "عهد و دوره" و "دورگردانی ساغر"

 

تفکر حافظ عمیق و زنده پویا و ریشه دار و در خروشی حماسی است. شعر حافظ بیت الغزل معرفت است.

 
جهان بینی حافظ :

از مهمترین وجوه تفکر حافظ را می توان به موارد زیر اشاره کرد:

 
 

1- نظام هستی در اندیشه حافظ همچون دیگر متفکران عارف، نظام احسن است، در این نظام گل و خار در کنار هم معنای وجودی می یابند.

 

حافظ از باد خزان در چمن دهر مرنج

فکر معقول بفرما، گل بی خار کجاست؟

 

من اگر خارم اگر گل، چمن آرایی هست

که از آن دست که او می کشدم می رویم

 
 

2- عشق جان و حقیقت هستی است و در دریای پرموج و خونفشان عشق جز جان سپردن چاره ای نیست.

 

در ازل پرتو حسنت ز تجلی دم زد

عشق پیدا شد و آتش به همه عالم زد

 

عقل می خواست کز آن شعله چراغ افروزد

دست غیب آمد و بر سینه نامحرم زد

 

3- تسلیم و رضا و توکل ابعاد دیگری از اندیشه و جهان بینی حافظ را تشکیل می دهد.

 

آنچه او ریخت به پیمانه ما نوشیدیم

اگر از خمر بهشت است و اگر باده مست

 

تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافریست

راهرو گر صد هنر داد توکل بایدش

 

4- فرزند زمان خود بودن، نوشیدن جان حیات در لحظه، درک و دریافت حالات و آنات حقیقی زندگی

 

به مأمنی رو و فرصت شمر طریقه عمر

که در کمینگه عمرند قاطعان طریق

 

فرصت شما و صحبت کز این دو راهه منزل

چون بگذریم دیگر نتوان بهم رسیدن

 
 

5- انتظار و طلب موعود،

انتظار رسیدن به فضایی آرمانی از مفاهیم عمیقی است که در سراسر دیوان حافظ به صورت آشکار و پنهان وجود دارد، حافظ گاه به زبان رمز و سمبول و گاه به استعاره و کنایه در طلب موعود آرمانی است. اصلاح و اعتراض، شعر حافظ را سرشار از خواسته ها و نیازهای متعالی بشر کرده است:


 

مژده ای دل که مسیحا نفسی می آید

که از انفاس خوشش بوی کسی می آید

 
***

ای پادشه خوبان، داد از غم تنهایی

دل بی تو به جان آمد وقت است که بازآیی

 
***

یوسف گم گشته باز آید به کنعان غم مخور

کلبه احزان شود روزی گلستان غم مخور

 
***

رسید مژده که ایام غم نخواهد ماند

چنان نماند و چنین نیز هم نخواهد ماند




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
best psychic medium reading
چهارشنبه 10 آبان 1396 05:02 ب.ظ
سلام، فقط به وبلاگ خود از طریق Google هشدار داد، و متوجه شد که این واقعا آموزنده است.
من میخواهم برزیل را تماشا کنم اگر این موضوع را در آینده ادامه دهید، سپاسگزارم.
خیلی از مردم از نوشتن شما بهره خواهند برد. به سلامتی!
Where are the femur tibia and fibula?
سه شنبه 17 مرداد 1396 04:44 ق.ظ
Hi there, all is going well here and ofcourse every one is sharing
facts, that's truly excellent, keep up writing.
How do you grow?
سه شنبه 17 مرداد 1396 01:05 ق.ظ
At this time it appears like Expression Engine is the best blogging platform out there right now.
(from what I've read) Is that what you're using on your blog?
liviaulrey.weebly.com
شنبه 7 مرداد 1396 08:35 ق.ظ
I've been exploring for a little bit for any high quality articles or weblog posts on this sort
of house . Exploring in Yahoo I finally stumbled upon this website.
Studying this info So i am satisfied to show that I have an incredibly just right uncanny feeling I discovered
just what I needed. I so much indubitably will make sure to don?t
overlook this website and give it a look regularly.
Do you get taller when you stretch?
شنبه 31 تیر 1396 01:16 ب.ظ
Great article. I will be facing a few of these issues as well..
Joleen
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 07:36 ق.ظ
I blog often and I seriously thank you for your information. This article has truly
peaked my interest. I will take a note of your website and keep
checking for new details about once per week. I subscribed to your
RSS feed too.
manicure
چهارشنبه 13 اردیبهشت 1396 12:19 ب.ظ
Hi! I know this is kinda off topic however , I'd figured I'd ask.
Would you be interested in trading links or maybe guest writing a blog article or vice-versa?
My blog covers a lot of the same topics as yours and I believe we could greatly benefit
from each other. If you might be interested feel free to send
me an e-mail. I look forward to hearing from you! Excellent blog by the
way!
tatummungia.blogas.lt
شنبه 9 اردیبهشت 1396 03:39 ب.ظ
We are a group of volunteers and starting a new scheme in our community.
Your website offered us with helpful information to work on. You've done a formidable job and our whole neighborhood will probably be
grateful to you.
daleavvxwhnlsf.jimdo.com
شنبه 9 اردیبهشت 1396 03:08 ب.ظ
This is the right webpage for anyone who wishes to find out about this topic.
You realize so much its almost tough to argue with you (not that I really will need to?HaHa).
You definitely put a new spin on a topic that's been discussed for a long
time. Excellent stuff, just great!
BHW
جمعه 25 فروردین 1396 03:06 ق.ظ
You're so interesting! I don't believe I've read through
a single thing like that before. So good to find someone with some genuine thoughts on this topic.
Really.. many thanks for starting this up. This web site is
something that's needed on the web, someone with a
little originality!
manicure
دوشنبه 21 فروردین 1396 10:01 ب.ظ
Hi, i think that i saw you visited my website so i came to “return the favor”.I am trying to find
things to enhance my site!I suppose its ok to use some of your ideas!!
manicure
دوشنبه 21 فروردین 1396 05:34 ب.ظ
Hello to all, the contents existing at this web page
are in fact remarkable for people knowledge, well, keep up the good work fellows.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر