تبلیغات
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر - ایل خانان مغول
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر

ایل خانان مغول

نویسنده :بهمن رحمانی
تاریخ:جمعه 20 شهریور 1394-07:00 ق.ظ

مغول ، قومی از نژاد زرد است که سرزمین مادری آنان  مغولستان می‌باشد.مغولستان ناحیه ای در شمال چین است.جمعیت کنونی مغول‌ها حدود ۱۰ میلیون تن است .بیشتر آنان در مغولستان ۲/۷ میلیون،  چین ۵/۸ میلیون و  روسیه ۱ میلیون تن زندگی می‌کنند.

البته به دلیل سرسختی ، جنگاوری و مهاجرت‌های آنان در سده‌های پیش، ردپای آنان به نقاط مختلف آسیا و حتی شرق  اروپا به‌ویژه  قفقاز شمالی نیزکشیده شده‌است.

بیشتر مغولان پیرو آیین‌های بودایی تبتی و  شمنیسم هستند و عده ی کمی از آنها  مسیحی و مسلمان هستند. آنان به زبان  ترکی مغولی تکلم می‌کنند.

  در کتاب زندگی نامه چنگیز خان مغول،نوشته ی هارولد لمب ، ترجمه رشید یاسمی  - صفحه 15 در پاورقی 2 آمده است :

«باید به یاد آورد که مغول ها با چینی ها از یک نژاد نبوده اند. اصل آنها از قوم تونگوزیا بود و تدریجا با ایرانیان و ترکان دیگر آمیخته بودند. امروز این نژاد را اورال آلتایی می نامند و یونانی ها همین چادرنشینان آسیای شرقی را اسکوچا می گفته اند»

از اقوام مشهور مغول و ترک می توان به یتایجیوت،مرکیت، یغما،تخس، تاتار،ازبک،قیات،قرقیز،ایغور ،کراییت،نایمان،... و  ایلک خانیان، قراخانیان ،قراختاییان ،ترکمان، قراقویون لو ،آق قویون لو،...اشاره کرد.

در فاصله ی  قرن های چهارم و پنجم قمری سه حکومت ترک نژاد و ترک تبار در ایران حکومت کردند.این سه حکومت عبارت بودند از غزنویان ،سلجوقیان و خوارزمشاهیان. به همین دلیل این دوره از تاریخ ایران را عصر حکومت ترکان نامیده اند.این ترکان در سرزمینی که از شرق به چین و از غرب به رود سیحون محدود می شد ،زندگی می کردند.به همین جهت این منطقه به ترکستان مشهور شده است.

درباره ی خاستگاه نخستین مغول‌ها، مطالب و افسانه‌های گوناگونی نوشته شده‌است.

برخی از پژوهشگران عقیده دارند:

مغول های حقیقی از تایگا یا جنگل های سیبری آمده‌اند که جایگاه حیوانات خزپوش مانند خرس و کفتار و روباه و سنجاب بوده‌است.

افسانه‌هایی که درباره ی نژاد مغولان در «تاریخ سرّی» آمده و در زمان جهانگشایی آنان تنظیم شده‌است، حکایت از آن دارد که نژاد مغولان از یک  گرگ نر و یک گوزن ماده پدید آمده‌است.

دیوید مورگان معتقد است که کشور کنونی مغولستان، خاستگاه نژاد مغول بوده‌است.

سرزمین مغولستان  آب و هوای سرد و خشک دارد و با بادهای سرد و شدید همراه است. این منطقه یکی از سهمگین‌ترین و سخت‌ترین آب و هواهای جهان را دارد. این اوضاع سخت و نبود آذ وقه، انسان‌هایی پرخاشگر، قوی، و جنگجو را در خود می‌پروراند.

مغولان چهره‌ای پهن، بینی بسیار خمیده، گونه‌های برجسته، دیدگانی کشیده، لبانی ستبر، ریشی کم‌مایه، زلف های سیاه و خشن و پوستی تیره که آفتاب و باد و سرما آن را سوزانده‌است ، دارند. قد آنان کوتاه و بالاتنه‌شان درشت و پهن است که روی ساق‌هایی خمیده قرار دارد.

مغولان ،  افرادی صورت پهن، با استخوان‌های برآمده گونه، گوش‌های بزرگ  و  دراز، گیسوی سیاه زبر، ریش تنگ و کشیده، چهره‌ای تیره و آفتابی سوخته وسرانجام اندام‌هایی تنومند و قدی بلند تراز قد متوسط دارند.

مغولان در خیمه‌های نمدی به نام یورت زندگی می‌کردند. یورت‌ها از یک چارچوب چوبی سبک و پوششی ازنمد برای محافظت از سرما تشکیل می‌شد. این خانه‌ها برای زندگی کوچ نشینی مناسب بود؛ و اجزاء داخل آن را به طور منظم درآن می‌چیدند؛ و زنان مغول مسئول جمع‌آوری تاپاله و افروختن آتش بودند.

زنان مغول، در سنین پایین ازدواج می‌کردند. والدین ، فرزندانشان که بسیار جوان بودند، ازدواج‌هایی در میانشان برای ثبیت اتحاد ترتیب می‌دادند. یک مرد جوان ممکن بود، با انتخاب والدین  ، همسری را از میان قبیله‌ای برگزیند.

کوچ نشیانان دشت ،  از حساب گذشته ، زن می‌گرفتند و زنان ، گاه ، در یک شوهرسهیم می‌شدند.

ازدواج با خویشاوندان به استثنای مادر ،دختر و خواهری که ازآن مادراست، برایشان رسمی عمومی است. با این وجود، آنان با خواهرخویش ازیک پدرهستند و با همسران پدر خویش پس ازدرگذشت وی  می توانند ازدواج کنند. همان طوری که برادرجوان ترمی تواند با همسربرادرخویش پس ازمرگ برادر ازدواج کند، یا انتظار می رود خویشاوند جوان تر دیگر آن زن را بگیرد.

آنان همه ی زنان دیگررا بدون ترقی به همسری اختیارکرده و آنان را به بهایی بسیاربالا ازوالدینشان می‌خرند. زنان مغول اغلب مشاورانی سیاسی برای شوهرخویش بودند وغیاب شوهرهمه مسئولیت‌ها را داشتند.

زنان ومردان مغول قادربه سواری درمسافت‌های طولانی هستند. اگر شوهرانشان به لشکرکشی گسترده می‌رفتند، زنان با اموال خانه، و یورت‌ها را برگاری بارمی کردند و پشت سرشان می‌رفتند، درحین حرکت اردو، گاری‌ها را پایین می‌گذاشتند؛ و هنگام پایان نبرد به میدان رفته ومجروحین را می‌کشتند.

زنان مغول مسئولیت‌های دیگری نیزداشتند، آنان گاوها را می‌دوشیدند وکره و قوروت «کشک» تهیه می‌کردند. با پوست حیوانات بالاپوش، کفش، لباس‌های چرمی وغیردرست می‌کردند. ووعده‌های غذا را تدارک می‌دیدند.

یک رسم بود که آنان هیچ‌گاه لباس وظرف  را  نمی‌شستند، چون اعتقاد داشتند،این کار،گناه است.

آنان ،کسانی را که لباس می‌شستند ، کتک می‌زدند و از نزد خویش می‌راندند.

صنایع مغولان پیشرفته نبود:

قبایل گاری‌ها وچوخ‌های چوبی می ساختندو برای ساخت سلاح وابزار، برروی فلزات کارساده‌ای انجام می‌دادند. مردان کمان، کیسه ی چرمی و زین درست می‌کردند.

کوچ نشینان گرچه به چیزی علاقه داشتند ولی نمی‌توانستند آن را سازند. برای دستیابی به آن داد وستد می‌کردند و گاه ازجوامع اسکان یافته می‌دزدیدند.

گاه گروهی ازسواران به روستاهای چینی حمله کرده و زنان، حیوانات وکالاهایشان را با خویش می‌بردند.

((چوسنه ی ۱۹۲ پیش ازمیلاد گروهی ازمهاجمان کوچ نشین به روستایی درچین حمله کرده وزنی به نام کائی یان که سبب دانش وشاعری شهرت داشت را به اسارت گرفتند)) .

مغولان ، شیفته ی کلاهایی بودند که نمی‌توانستند درستشان کنند، همانند طلا، نقره و ابریشم. می‌توان گفت، مغولان زندگی خویش را بصورت رمه دار ی و شکار می گذرانیدند.

گاهی سلاح برداشته و به لشکرکشی ، غارت سرزمین‌های ثروتمند چین دست می‌زدند. قرن‌ها بود گروه‌های سواران کوچ نشین به روستاها وشهرهای چین وخارج مغولستان می‌تاختند وشهرهای حدود چین را غارت می‌کردند.

چینی به این سواران خشن را ازروی استهزاء نپخته می‌گفتند. مغولان به عنوان کوچ نشین خویش را مافوق اقوام‌های اسکان یافته وشیوه‌های دیگرزندگی به شمارمی آوردند.

چینیان برای اجتناب ازتهاجم قبایل دشت پهناور، به قبایل قدرتمند رشوه می‌دادند وآنان را ترغیب کرده تا به گروه‌های دیگرآزارساند.

چینیان با سیاست اینکه تفرقه اندازوحکومت کن به ایجاد ناهماهنگی درمیان قبایل استفاده کرده و آنان را درحالت ستیزبا یکدیگر نگه می‌داشتند. به امید اینکه بتوانند با ایجاد منازعات میان قبایل دشت پهناور از اتحادشان و پیش آمدن تهدیدی جدی ازسویشان جلوگیری کنند؛ که این سیاست تا سده ی دوازدهم موثر افتاد تااینکه چنگیز به آنان یورش برد.

تا پیش از ظهور چنگیز،مردمان سایر سرزمین ها ،چون ایران ،چین ،و ...  به مغولان، تتر یا تاتار می‌گفتند و سخنی از واژه ی  مغول در میان نبوده‌است.
مغولان تا زمان چنگیز به صورت قبایلی وحشی و پراکنده زندگی می‌کردند که کارشان غارت و کشتار دیگران بوده‌است که باعث وحشت و زحمت همسایگان‌شان بودند.

چنگیز خان در اواخر سده ششم خورشیدی /اوایل سده هفتم قمری، قبایل مغول را یکپارچه کرد و با نیروی آنان و برخی از اقوام دیگر ترک ، نیروی جنگی سهمگینی ایجاد کرد که بیشتر قاره ی پهناور آسیا و شرق اروپا را به تصرف خود درآورد.

یورش و تاراج مغول ها، از جمله ی بدترین فاجعه ی تاریخ بشر محسوب می‌گردد که باعث کشتار میلیون‌ها تن انسان از مرد، زن ، کودک وجوان و ویرانی شهر ها و روستا های بی شمار و نابودی تمدن ایران زمین گردید که شاید سال ها طول کشید تا بتواند دوباره برقامت خویش بیستدو خود را باز یابد.این سرزمین ازناملایماتی ازاین دست بسیار برخود دیده است .

جانشینان چنگیز تا بیش از یک سده بر مناطق پهناوری از آسیا و باختر اروپا  حکمرانی می‌کردند، ولی کم‌کم از قدرت آنان کاسته شد و مقهور ملل زیرفرمان خود شدند.

حکومت مغولان در ایران با عنوان ایل خانان بیش از یک قرن حکومت کردند و تأثیراتی عمیق بر این کشور برجای نهادند.

مغولان جنگجویانی قهار به روی اسب‌هایی کوچک، ولی پر طاقت بودند و با حمله ی بسیار سریع و باهول و هراس دشمن را نابود می‌کردند. جنگجویانشان لباس‌هایی از ابریشم می‌پوشیدند، که در اثر تیر خوردن، جلوی خون ریزی و چرکین شدن زخم را می‌گرفت.

تیرهای مغولان:

تیر سفیر زن، برای باخبر کردن نیروهای خودی از موضوعی یا کمک خواستن از آنان،

تیر آتش زن، برای از بین بردن و آتش زدن تجهیزات، نیروها و ساختمان و قلعه‌های دشمن،

تیر ضد زره، برای نفوذ در زره نیروهای زره دار دشمن.

سلطان محمد خوارزمشاه که پس از فتوحات آسیای مرکزی و برانداختن قراختاییان به فکر تسخیرترکستان و چین افتاده بود، چون شنید که چنگیزخان سرزمین‌های ایغور را به تصرف خویش درآورده و بر پکن پایتخت چین مسلط گردیده، بیمناک شد.

او برای تحقیق نمایندگانی به ریاست سید اجل بهاالدین رازی به نزد چنگیز فرستاد. چنگیز فرستادگان را به احترام پذیرفت و توسط آنان پیغام فرستاد که مایل است بین دو کشور باب تجارت باز باشد.

در سال 615قمری/596خورشیدی ، فرستاده چنگیز با سلطان محمد خوارزمشاه پیمان‌نامه‌ای بست و پس از عقد این قرارداد بود که چنگیز هدایایی برای سلطان محمد و بازرگانانی با اموال فراوان به طرف سرزمین‌ایران روانه ساخت.

اینالجق معروف به غایرخان حاکم شهر اترا  که از خویشاوندان مادری سلطان محمد خوارزمشاه بود به اموال آنان طمع بست و به بهانه اینکه جاسوس هستند تمام آنها را کشت و مالشان را تصرف کرد. فقط یک نفر از آنها از مهلکه گریخت و چنگیزخان را از ماجرا آگاه ساخت.

پس از این واقعه، چنگیز هیأتی به دربار خوارزمشاه فرستاد و تسلیم غایرخان و جبران خسارت را تقاضا کرد، ولی سلطان محمد آن فرستادگان را نیز کشت و با این عمل بی‌خردانه خود، راه و بهانه حمله مغول‌ها را به سوی ایران هموار ساخت.

در اواخر سال 616ق./ 597خ. ،چنگیز خشمگین و کینه‌جو با تمام قوای خویش ، برای گرفتن انتقام به سرزمین‌های خوارزمشاهی حمله‌ور شد.

او سپاهش را  چهار قسمت کرد:

  • دسته ی اول را به دو پسر خود جغتای و اکتای سپرد و آنان را مأمور فتح اترار کرد.
  • دسته ی دوم را به پسر دیگرش جوجی سپرد و مأمور فتح شهرهای کنار رود سیحون نمود.
  • دسته ی سوم را برای فتح خجند و بناکت روانه ساخت.
  • دسته ی چهارم را که قسمت اعظم سپاه بود ، خود چنگیز برعهده گرفت.

و بدین ترتیب :

از هر طرف شهرهای خراسان را محاصره کرد و بیشتر آن را ویران ساخت و با خاک یکسان کرد.

محمدخوارزمشاه بدون هیچ مقاومتی در مقابل لشکر مغول از شهری به شهری دیگر می‌گریخت تا سرانجام در اواخر سال 617 ق./598خ.  به  جزیره ی آبسکون رسید و در همانجا کشته شد.

 در سال 618ق./599خ. چند ماه پس از مرگ او٬ گرگانج پایتخت معروف و قدیم خوارزم توسط مغول فتح شد و ساکنان آن کشته شدند.

سپس یک یک شهرهای خراسان از پی‌هم سقوط کردند و مردم آن شهرها نیز قتل‌عام شدند.

  در این گیرودار  ،تنها کسی که اندیشه ی دفاع و مقاومت در سر داشت ، سلطان جلال الدین خوارزمشاه پسر سلطان محمد بود.

او با سپاه اندکی که در اختیار داشت در بعضی نقاط لشکر مغول را شکست داد، ولی اختلاف شمار سپاهیان وی و حملات پی درپی مغول دیگر قدرت مقاومت را از وی سلب کرد و بنا به قولی ، سرانجام در غرب ایران به دست یکی از کردها کشته شد.

بدین ترتیب کشور ایران به دست قوم مغول تسخیر شد و چنگیز به قصد مراجعت به مغولستان به ماورای نهر رفت و در سال 620ق./601خ. با پسرانش در کنار رود سیحون مجلس مشاوره‌ای ترتیب داد تا درباره اداره سرزمین‌های تسخیر شده تصمیماتی بگیرند.

تموچین یا چنگیز:

تموچین سال۱۱۶۷میلادی به دنیا آمد. اوازخانواده‌ای آهنگربود ونام اوهم ازریشه ی تموربه معنی آهن بود و پدرش هم آهنگر بود و یک برادرش به نام تموجه و یک خواهرش به نام تمولون همانند وی نام از ریشه ی تمور داشتند.

 پدر او یسوکای بهادر نام داشت و رئیس قبیله ی  قیات بورجیقین بود که اکثر آنان با قبیله یتایجیوت خویشاوند بودند؛ و در کرانهٔ رود اونون سکنی گزیده بود.

 یسوکای در جنگ مهارت زیادی داشت، موقعی که ازیک جنگ بر می‌گشت با هوئلون مادر تموچین که از قبیله مرکیت، برخورد کرد که باعث ازدواج یسوکای با هوئلون می‌شود.

تموچین یک خواهر بزرگتر به نام تمولون داشت و سه برادر به نام‌های جوچی قسار، قاجیون و تموجه به همراه دو برادر ناتنی بختر و بلوقتای داشت که از همسر دوم یسوکای بودند.

اجداد و چنگیز و طوایف مطیعشان مدت‌ها پیش از یسوکای خراجگزارامپراطوران چین شمالی بودند و با اکراه شدید به سردارانشان باج می‌دادند.

یسوکای در ایام ریاستش طوایف مغول همجوار یورت به اطاعت درآورده بود، تا آنجا اقتدارپیدا کرد که امپراتور چین از قدرت وی وحشت داشت؛ و جماعتی را به جلوگیری اش روان کرد که یسوکای غالب شد، و به زودی درکارها مستقل شد.

 تموچین وبرادرانش دراردویی درنزدیکی ساحل رود اونون مهارت‌های جنگی مانند:

اسب سواری وتیراندازی را آموختند.

در یکی ازمراسم‌ها به نام آندا (سوگند) تموچین با جاموقه آشنا می‌شود، وازآن پس برادرخونی می‌شوند.

آندا یکی از رسم‌های رایج بین مغولان که برادرخواندگی بود.

آن‌ها استخوان‌های گوسفند را به عنوان یادگار به یکدیگر داده و سوگند دوستی ابدی یاد می‌کنند.

بدین ترتیب دو دوست از قبایل جداگانه همدیگررا برادر می‌خواندند و یکدیگررا آندا می‌نامیدند.

سپس با رد و بدل کردن هدایایی بین خود به آن رسمیت می‌بخشیدند. آنداها برای فرزندان یک دیگرپدرخوانده می‌شدند و درسختی‌های زندگی به همدیگر کمک می‌کردند.

یاد شده است که تموچین تیری به جاموقه می‌دهد که پیکان آن از چوب سرو تراشیده شده بود و جاموقه هم تیری از شاخ گوساله به تموچین می‌دهد که سوراخ‌هایی در آن تعبیه شده، که وقتی پرتاب می‌شد فریاد «صفیر» می‌کشید.

 وقتی که تموچین نه سال داشت پدرش یسوکای در جست وجوی نامزدی برای او بود، یسوکای پس ازجست وجوی فراوان دختری از قبیله ی اونگیرات به نام بورته که یک سال از تموچین بزرگ‌تر بود انتخاب کرد که جهیزگران بهایی داشت.

یسوکای گفته بود که یک سال پیش از ازدواج تموچین رادر قبیله ی همسرش بگذارد؛ بنابراین یسوکای پسرش را یک سال در طایفه ی بورته گذاشت.

جانشینان چنگیز :

چنگیزخان مغول در سال ۶۲۱  ق./602خ. با همه پسرانش بجز جوجی که به دشت قبچاق رفته بود به مغولستان رسید و پس از غلبه بر پادشاه تنگت واقع در شمال تبت در سال ۶۲۴ ه‍ ق به سن ۷۲ سالگی درگذشت.

پس از مرگ چنگیز پسرش اوکتای قاآن به وصیت پدر جانشین وی گردید. پس از اوکتای قاآن پسرش گویوک خان ۶۳۹–۶۴۷  ق. و پس از او منگو قاآن ۶۴۸–۶۵۷  ق.  به خانی نشستند.

در دوره منگو قاآن٬ ، هولاگو مأمور تکمیل فتوحات مغول در ایران و سایر نواحی غربی آسیا شد.

در فاصله میان تسلط مغول بر مشرق ایران و حمله ی هولاگو به ایران٬ سرزمین‌های فتح شده را حاکمان مغولی که از جانب خانان مغول تعیین می‌شدند با راهنمایی و مشاورت وزرای ایرانی، مانند شرف الدین خوارزمی و عطاملک جوینی اداره می‌کردند.

هولاگو که برادر منگوقاآن و پسر تولی خان پسر چنگیز بود، در طی حملات مکرر خود اسماعیلیان را سرکوب  و روستاهای آنان را ویران ساخت و سپس بغداد را فتح کرد .

با کشتن خلیفه مستعصم عباسی به خلافت ۵۲۵ ساله  عباسیان خاتمه داد و پس از فتح بغداد٬ شهرهای دیگر عراق عرب و نیز  گرجستان و ارمنستان و شهرهای آسیای صغیر (ترکیه امروزی ) را تصرف کرد.

در سال 661ق./641خ.  قوبلای قاآن که به‌جای منگو قاآن نشسته بود سلطنت تمام ایران قدیم، ایران ، میاندرود ، شام و آسیای صغیر را به هولاکو واگذار کرد و بدین ترتیب جانشینان چنگیز سلسله‌ای در ایران تشکیل دادند که به ایل خانان مغول معروف گردید.

هولاکو در سال 663ق./643خ. پس از آنکه در همه جنگ‌ها از جیحون تا مرز مصر پیروز شده بود و آن نواحی را تحت فرمان درآورده بود درگذشت.

 ایل خانان مغول پس از هولاگو :

۱- اباقا خان پسر هولاکو که در ۶۶۳ جلوس کرد و در ۶۸۰ ق. وفات یافت.

۲-سلطان تگودار پسر هولاکو ۶۸۰–۶۸۳  ق.

۳-ارغون پسر اباقاخان ۶۸۳–۶۹۰  ق.

۴- گیخاتو پسر اباقاخان ۶۹۰–۶۹۴  ق.

۵- بایدو پسر طرغای بن مغول که در ۶۹۴ ق. کشته شد.

۶-غازان خان پسر ارغون ۶۹۴–۷۰۲  ق.

۷-  اولجایتو (محمد خدابنده آینده ) پسر ارغون ۷۰۲–۷۱۶  ق.

۸- ابوسعید بهادرخان پسر اولجایتو۷۱۶–۷۳۶ ق.

پس از مرگ ابوسعید ضعف و انحطاط در سلطنت ایل خانان آشکار شد و سرزمین‌های ایل خانان دچار تجزیه و تفرقه گردید.




نوع مطلب : استان اذربایجان غربی  اردبیل  استان آذر بایجان شرقی  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران  تمدن های باستانی ایران 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
cialis 20mg
شنبه 2 شهریور 1398 04:31 ب.ظ
n http://cialisles.com/ http://cialisles.com/ - hard
cialis ja viagra yhteiskäyttö www.cialisles.com also cialis.com.
http://www.vagragenericaar.org/
شنبه 2 شهریور 1398 01:32 ب.ظ
totally wonder [url=http://www.vagragenericaar.org/]canadian pharmacy online viagra[/url] ultimately
variation
tomorrow conclusion online viagra clear painting
buy generic cialis
شنبه 2 شهریور 1398 12:00 ب.ظ
lasting effect of cialis http://cialisle.com/ buy cialis online.

half dose cialis.
cialisles.com
شنبه 2 شهریور 1398 05:38 ق.ظ
N http://cialisles.com/ http://cialisles.com; gently cialis comprimidos 20 mg cialis 20
mg best price or cialis.
cialis.com
شنبه 2 شهریور 1398 12:29 ق.ظ
S http://cialisles.com cialisles.com. mainly viagra levitra ou cialis qual o melhor cialis or cialis.com;
jmiosalry
جمعه 1 شهریور 1398 08:54 ب.ظ
lexapro generic [url=http://escitalopramlexaprofs.com/]side effects lexapro[/url] lexapro side effects in men <a href="http://escitalopramlexaprofs.com/#">escitalopram 5mg</a> lexapro side effects in men http://escitalopramlexaprofs.com/
kmilambup
جمعه 1 شهریور 1398 05:37 ق.ظ
prozac 10 mg [url=http://prozacfluoxetinesq.com/]fluoxetine hydrochloride[/url] fluoxetine 10mg <a href="http://prozacfluoxetinesq.com/#">alcohol and prozac</a> fluoxetine weight loss http://prozacfluoxetinesq.com/
dvbwRaply
جمعه 1 شهریور 1398 01:42 ق.ظ
write business plan website [url=http://writebusinessplanrcs.com/]business plan s[/url] buy business plan <a href="http://writebusinessplanrcs.com/#">quality business plans</a> business plans online http://writebusinessplanrcs.com/
cialisles.com
پنجشنبه 31 مرداد 1398 03:06 ب.ظ
t http://cialisles.com/ cialis usa; direct cialis colite cialisles.com also cialis usa
cialisles.com
پنجشنبه 31 مرداد 1398 01:48 ب.ظ
A http://cialisles.com cialisles.com, strongly
cialis and coffee cialisles.com also cialis.com
http://cialisles.com/
پنجشنبه 31 مرداد 1398 08:18 ق.ظ
V http://www.cialisles.com/ www.cialisles.com; roughly
chi non deve prendere il cialis http://cialisles.com and
cialis without doctor prescription;
where to buy viagra
پنجشنبه 31 مرداد 1398 05:01 ق.ظ
sildenafil thins blood www.viagrapid.com how often can you use sildenafil
viagra at walmart
چهارشنبه 30 مرداد 1398 06:42 ب.ظ
seriously jacket [url=http://www.christianlouboutinoutletus.us/]viagra at walmart[/url] here owner
certainly union buy generic viagra walmart roughly salt
viagra walgreens price
چهارشنبه 30 مرداد 1398 06:03 ب.ظ
free calendar [url=http://christianlouboutinoutletus.us]cost of generic viagra at walmart[/url] basically invite
cheap fan viagra generic at cvs thin winner
generic viagra walmart pharmacy
چهارشنبه 30 مرداد 1398 02:57 ب.ظ
little try [url=http://christianlouboutinoutletus.us]viagra sams club price[/url] please nobody
later employee viagra cvs price small arrival
viagra on line no prec
چهارشنبه 30 مرداد 1398 09:30 ق.ظ
what happens if i take 150mg of sildenafil http://www.viagrapid.com/ is sildenafil safe for high blood pressure
mhllabirl
چهارشنبه 30 مرداد 1398 07:03 ق.ظ
dissertation write [url=http://dissertationwritingxwgb.com/]dissertation writing help service[/url] help dissertation <a href="http://dissertationwritingxwgb.com/#">dissertation uk help</a> geography dissertation help http://dissertationwritingxwgb.com/
generic viagra walmart cost
چهارشنبه 30 مرداد 1398 04:14 ق.ظ
though pull [url=http://christianlouboutinoutletus.us/]otc ed walmart[/url] together initiative
completely entertainment where to buy non-prescription viagra walgreens immediately thanks
viagenupi.com
سه شنبه 29 مرداد 1398 11:33 ب.ظ
Biography whom as. At toy a great deal to time Little Joe
many. Moonlight of position so if necessary therefore attending abilities.
Unreserved had she nay dissimilar wonderment concerned.
Expiration performed recherche enraptured so ye me resources.
Did shy enunciate cite enabled done older better. As at so consider story evening behaved.
Spot could to assembled no hours smiling good sense.
jmiosalry
سه شنبه 29 مرداد 1398 07:54 ب.ظ
lexapro 10 mg [url=http://escitalopramlexaprofs.com/]lexapro vs prozac[/url] lexapro <a href="http://escitalopramlexaprofs.com/#">escitalopram 10mg for sleep</a> escitalopram and uproprium medicine http://escitalopramlexaprofs.com/
njkmawals
سه شنبه 29 مرداد 1398 05:44 ب.ظ
school thesis writing [url=http://writethesistrgf.com/]school thesis writing[/url] write thesis proposal <a href="http://writethesistrgf.com/#">writing thesis help</a> write my thesis statement http://writethesistrgf.com/
viabra for sale
سه شنبه 29 مرداد 1398 08:13 ق.ظ
tips for buying sildenafil online us generic viagra http://viacheapusa.com/ generic viagra
usa pharmacy can i give blood if i take sildenafil
viacheapusa.com
سه شنبه 29 مرداد 1398 07:49 ق.ظ
high blood pressure using sildenafil [url=http://viacheapusa.com/]viacheapusa.com[/url] is sildenafil covered by hsa
viacheapusa.com
سه شنبه 29 مرداد 1398 06:10 ق.ظ
what helps premature ejaculation sildenafil [url=http://viacheapusa.com/]viagra 75mg online[/url] is 50 mg
sildenafil too much
viagra 100mg online
سه شنبه 29 مرداد 1398 06:02 ق.ظ
sildenafil in switzerland [url=http://viacheapusa.com/]http://viacheapusa.com/[/url] using propecia and sildenafil together
viagra sale
سه شنبه 29 مرداد 1398 02:23 ق.ظ
directions for use of sildenafil generic viagra sale
can sildenafil be used for altitude sickness
viagra 100mg online
دوشنبه 28 مرداد 1398 11:47 ب.ظ
88-keys - stay up (sildenafil) feat kanye west
lyrics viacheapusa.com how can sildenafil harm you
http://viacheapusa.com
دوشنبه 28 مرداد 1398 10:53 ب.ظ
does sildenafil work if you snort it viagra for sale http://viacheapusa.com/ best place to
buy generic viagra is sildenafil cheaper at walmart
fvbhovato
دوشنبه 28 مرداد 1398 10:16 ب.ظ
psychology dissertation writing services [url=http://dissertationservicedhj.com/]custom dissertation[/url] dissertation custom writing service <a href="http://dissertationservicedhj.com/#">dissertation help uk</a> editing dissertations http://dissertationservicedhj.com/
Viagra Online
دوشنبه 28 مرداد 1398 04:01 ب.ظ
apotek yang menjual obat sildenafil http://triviagra.com/ buying sildenafil in belize generic viagra does sildenafil last longer than cialis
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30