تبلیغات
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر - تات شناسی
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر

تات شناسی

نویسنده :بهمن رحمانی
تاریخ:سه شنبه 29 اردیبهشت 1394-04:26 ب.ظ




زبان تاتی از زبان‌های ایرانی شاخه شمال‌غربی و بازمانده یکی از گویش های مادی هستند. گویش‌های این زبان روزگاری از شمال ارس تا سمنان گسترده بود ولی امروزه با ترک‌زبان و فارس‌زبان شدن بخشی از شمال‌غربی ایران تنها جزیره‌هایی از گویشهای تاتی در منطقه بجا مانده است.

بزرگترین این جزیره‌ها در شهرستان تاکستان ( استان قزوین )دیده می‌شود. تاتی تاکستان یکی از کهن‌ترین زبان‌های ایرانی است که از دیدگاه زبان شناسی، ارزش ویژه‌ای دارد. بیشترین آمار جمعیتی تات‌های ایران متعلق به پنج شهرستان کهن کرج، ساوجبلاغ، طالقان، تاکستان و بوئین‌زهرا می باشد. تاکنون هیچ آمار رسمی در مورد تات‌های این پنج منطقه ارائه نشده است.

تات‌های این منطقه که به تات‌های جنوب شهرت یافته اند، در شهرها و روستاهای زیر زندگی می‌کنند:

- در استان تهران، شهرستان کرج در گذشته نه چندان دور، البته اطراف آن روستاهای جاده کرج به چالوس، کلاک، سرحدآباد، اشتهارد، بیلقان، آتشگاه، هلجرد، سیاهکلان، ده مصباح قدیم و ... تات زبان اند.

- در استان تهران، شهرستان ساوجبلاغ روستاهای بالای جاده که اکثراً کوهستانی است. مانند: سنج، برغان، سفیداران، سیرود، کوشک زر، آردهه، اغشت، سیباندره، بانوصحرا، فشند، ولیان، کله رود، اسکولدره، آجین دوجین، عالم زمین، خوروین و عالم زمین و... تات زبان اند.

-در استان تهران، بخش طالقان بغیر از روستاهای گته ده، ناریان، دیزان، گراب، اسکان و ده در بالا طالقان به زبان مازنی (مازندارنی) و روستای میناوند در پایین طالقان ترک زبانند و روستاهای دیگر مانند تکیه ناوه، اورازان، خچیره، نساء علیا، نساء سفلی، گوران، گلینک، میر، جویستان، حسنجون و ... تات زبان اند.

-در شهرستان تاکستان، شهر تاکستان و در بخش اسفرورین،شهر اسفرورین و روستای قرقسین، تات زبان اند.

-در شهرستان بوئین زهرا، شهرهای شال و دانسفهان و روستاهای خیارج, خوزنین, خروزان, ابراهیم‌آباد و سگزآباد و … تات زبان اند.

- تاتهای خلخال، جیرنده، کلور، طارم، عنبران، میناباد، میرزانق، کلش، سروآباد، پیله‌زیر، پیله‌رود، جید، لرد، شاهرود، تولش، عنبران علیا، لنکران و ماسالی جمهوری آذربایجان.

به طور کلی زنجیره مناطق تات‌نشین از شهر تاکستان شروع شده و به سمت جنوب و جنوب شرقی ادامه می‌‌یابد و در نهایت در شهرستان بوئین زهرا به روستای تاریخی سگزآباد پایان می‌یابد.

-  در استان مرکزی (منطقه وفس) نیز روستاهای وفس، چهرقان، گورچان و فرک به زبان تاتی صحبت می‌‌نمایند. این روستاها به فاصله 100 تا 120 کیلومتری شهر اراک و در شمالی‌ترین نقطه استان مرکزی واقع شده اند. مناطق کوهستانی و خوش آب و هوا و شغل مردم روستاها کشاورزی، باغداری و دامداری است که به دلیل مواجه شدن با کمبود آب و عدم توجه مسئولین به نیاز مردم و نیروهای انسانی جوان، به شدت روستاها خالی از سکنه می‌‌شوند و در شهرهای مانند تهران، قم، اراک، کرج، ساوجبلاغ، طالقان و ... سکونت می‌‌نمایند.

در این میان از مهمترین و دست نخورده‌ترین گویش تاتی یعنی گویش اشتهاردی که در شهرستان کرج  قرار دارد ،نام برده نشد. حال آنکه طبق کتاب تات نشینهای بلوک زهرا نوشته جلال آل احمد این گویش شاید خالص ترین گویش زبان تاتی باشد. چون منطقه اشتهارد که در سر راه کرج به بویین زهرا در 80 کیلومتری کرج و 25 کیلومتری بویین زهرا قرار دارد به علت خشکی و کمی آب از دستبرد کوچ نشینهای ترک در امان بوده و مردم آن همچنان زبان قدیم خود را حفظ کرده اند.

گویش وفسی یکی از زیر شاخه های زبان مادی ( تاتی ) می باشد و با  قدمتی 3000 ساله. گویش وفسی جزو زبان های شمال غربی ایران می باشد. زبان های شمال غربی ایران، خود به هفت زیر گروه اصلی و تعدادی گروه فرعی تقسیم می شود که گویش وفسی جزو زیر مجموعه « تاتی » قرار می گیرد.

برای مطالعه و تحقیق بر روی گویش وفسی، لازمست که با گروه اصلی « زبان های تاتی» بیشتر آشنا شویم. خوشبختانه تا کنون تحقیقات و مطالعات بسیار زیادی بر روی زبان های تاتی(مادی) توسط محققان داخلی و خارجی انجام شده است که می تواند منبع بسیار خوبی برای علاقه مندان به گویش تاتی و وفسی باشد و خوشحالی بیشتر از این بابت که پروفسور دونالد استیلو آلمانی مطالعاتی را مشترکاً بر روی زبان تاتی و گویش وفسی انجام داده است.


پروفسور دونالد استیلو :

درباره گویش اراکی(عراقی) باید گفت که قبل از پیدایش شهر فعلی اراک، در نقاط مختلف این استان، لهجه های متفاوتی وجود داشت؛ از جمله گویش « تاتی » در منطقه وفس، لهجه مردم شرا (چرّا) و کزاز و سربند، که هر کدام در صورت و آوا تفاوتهایی با هم داشته و دارند.
 پس از بقای شهر اراک و مهاجرت و اسکان گروه های مردمی با لهجه‌های متفاوت در این ناحیه، یک ترکیب خاصی از لهجه های مختلف به وجود آمد که تا پیش از پیدایش رادیو، سینما و تلویزیون متداول بود، اما با پیدایش رسانه های گروهی و تسلط زبان (لفظ قلم) با لهجه تهرانی و زبان رسمی دولتی، گویش محلی کم کم فراموش گردید و اینک مردم اراک تا حدی بدون لهجه بوده و کتابی یا تهرانی سخن می گویند.
ولی در روستاهای اطراف و خود شهر محاوره پیرمردان و پیر زنان همان لهجه قدیمی می باشد که بیشتر لغات و الفاظ ریشه در زبان اوستایی و پهلوی دارد،ولی امروزه در حال نابودی و از بین رفتن است و ضرورت دارد برای حفظ و نگهداری واژه های اصیل و سره قدیمی به روستاها و در بین عشایر رفته و به جستجوی آن پرداخت، تا براین گنجینه ادب دست یافت.


متن لاتین و ترجمه ذیل از مقاله پروفسور دونالد استیلو آلمانی، انتخاب شده است.

Vafsi in Tafresh area

In the Tafresh area there are four languages whose interrelationships or further affiliations to other groups of NWI (Northwest Iranian) have never been defined

 

Vafsi, a seemingly mixed language (spoken in four villages) with features of both the Tatic and the Central Plateau groups, with a heavy overlay of some form of Kurdic; it does not, however, look to be a normal transitional language between any of these groups but rather a later mixture of all three groups, probably due to population movements and language switching

 

Tafreshi

Ashtiani

Amorei

 

در ناحیه تفرش، چهار زبان وجود دارد که ارتباط متقابل یا وابستگی آنها به سایر گروه های زبانی شمال غربی ایران، قابل تعریف و تعیین نمی باشد:

وفسی، ظاهراً زبانی مرکب و مخلوط است ( در چهار روستا صحبت می شود) که ویژگی هایی مشترک از دو گروه زبانی تاتی و فلات مرکزی دارد. همچنین این زبان به مقدار زیادی تحت تاثیر گونه هایی از زبان کردی قرار گرفته است؛ به نظر نمی رسد که زبان وفسی، یک زبان انتقالی معمولی از این سه گروه زبانی ( تاتی، فلات مرکزی و کردی) باشد بلکه بیشتر می توان گفت که ترکیب و مخلوطی از این سه گروه است که احتمالاً در نتیجه ی حرکت جمعیت و تغییر زبان حاصل شده است.

تفرشی

آشتیانی

آمره ای

پروفسور استیلو در این مقاله به شرح و توضیح زبان های شمال غربی ایران می پردازد و آنها را به ۷ گروه اصلی و ۲ گروه فرعی تقسیم می کند.

هفت گروه اصلی عبارتند از: تاتی، کردی، گورانی، زازکی / دیملی، کاسپین، فلات مرکزی و بلوچی.

دو گروه فرعی عبارتند از: ۱) زبان های ناحیه تفرش ۲) زبان های ناحیه سمنان.

ایشان، زبان وفسی را، هم به صورت زیر شاخه ای از زبان تاتی مطرح کرده است(زبان وفسی فرمی غیر عادی از گویش تاتی است) و هم آن را به صورت زبانی مستقل جزو زبان های ناحیه تفرش تقسیم بندی نموده است.

-- بررسی تاریخی واژه تات

 بررسی تاریخی واژه تات به چند جهت دارای اهمیت است :

1- بیـانگـر معنای متفاوت تات در ادوار تاریخی گوناگون است .

2- سیر تاریخی پیشرفت زبان ترکی از غرب به شرق، بویژه در زمان صفویه و بعد از آن نشان می دهد .

3- مشخص می کند که زبان تاتی کنونی با لهجه های متفاوت، زبان مشترک ایالت آذربایجان و ایران بوده است .

4- بیانگر زیر بنای مشترک زبانهای ایرانی در قلمرو ایران بزرگ است که بقـایـای جزیــره های زبان تاتی آذربایجان و زنجان و مناطق غرب،گواه آن است .

5- به معرفــی تاریخـی یکی از اصیل ترین زبانهای ایران می پردازد و علاوه بر معرفی زبان تاتی، به معرفی مردمی می پردازد که به این زبان سخن می گویند .

 واژه « تات» از دو منشاء زبانی به مــا رسیده است:

یکی زبـــــــان فارســی باستـان ودیگر زبان ترکی.

تات در زبان باستان به صورت پسوند استفاده می شده است، اما تات در زبان ترکی به معنی خارجی یا بیگانه می باشد. 
پس از حضــور ترکـان در سرزمین های شرق ایران، به ایرانیان تحت سلطه ترک ها ، تات  گفتند.  اگر چه با تسلط بیشتر  ترک ها  تات معنی وسعیتری به خود گرفت. تـا اینکـه  در دوره  اقتدار تـرک ها در ایران، معادل ایرانیان شد . اما مردم ایران با استعداد فرهنگی و پیشینه تاریخی ای که داشتنــد  معنــی تات را از مفهوم  بیگانــه و خارجی به معنی ایرانی و اهل قلم تغییر دادند .بطوریکه در دوره صفویه، جامعه ایران به دو گروه اهل شمشیر (ترک ها ) و اهل قلم (تاتها وتاجیک )تقسیم شده بود.

اگر چه تات و تاجیک  و هیئت های متفاوت  آن در مورد ایرانیان بکار می رفت، ولی نمی توان گفت که معنی تات و تاجیک  کاملاً برابر بوده  است . زیرا معنایی که فرهنگ و لغت های ترکی و مفاهیمی که سفرنامه نویسان  اروپایی  از این دو واژه داده اند و همچنین سکوت فارسی نویسان ایرانی، در مورد استفاده از واژه تات جملگی شواهد و دلایلی هستند که اندکی  تفاوت درمعنی و مفهوم این دو واژه را نشان می دهند و احتمالاً واژه تات نسبت به تاجیک  از نظر معنی و مفهوم منفی تر بوده است  و به همین جهت است که در متـون گذشتـه  فارسـی، فقط در پنج مورد از واژه تات استفاده نموده اند و بطور یقین دو مــورد آن نیــز بخاطـر ضــرورت شعـری بوده است . ولـی واژه  تاجیک را  بطـور متعـدد و در متــون گوناگون فارسی می توان دید .

به هر حال با سقوط صفویه و به مرور زمان، این مرزبندی جامعه ایران- تات ها (تاجیک ها) و ترک ها - از بیـن  رفت و زبان  مـردم  هرمنطقه را نیز بنام همان ایالت یا منطقه  نامیدند مانند : لری،گیلکی، تالشی، مازندرانی،کردی، مشهدی و.... در حالی که زبان شهرهای بزرگ شمال غرب ایران به ترکی تغییر یافته بود . البته این تغییر زبان بصورت تدریجی و از زمان سلجوقیان تاپایان حکومت صفویه انجام گرفته است. اما نیم زبانهای شمال غرب ایران که در روستاها و آبادی های پراکنده متداول بود ،به نام زبان تاتی در بعضی مناطق  به نام همان روستاها- مثل هرزنی و... خوانده شدند.

 م. دیاکونوف روسی نویسنده ی کتاب  تاریخ ماد  در مورد این زبان چنین می نویسد :

تاتی مانند تالشی و مازندرانی وگیلکی از بقایای زبان هنداروپایی است که در ابتدا ، زبان ماد شرقی بوده است  و با اینکه در لهجه های مزبور از لحاظ منشاء لغوی سهم فارسی فوق العاده زیاد است. ولی این زبان کاملاً مبنا و مایه مادی خود را حفظ کرده است .
 درشصت سال  اخیر در ایران نیز پژوهش هایی برای شناساندن این زبانهای ایرانی انجام گرفته است .
 
دکتر احمد کسروی ، اولین کسی بود که در این زمینه اقدام نمود . او این نیم زبانهای پراکنده شمال غربی ایران را « آذری » خـوانــد  و دیگــران نیــز بنام های تاتــی، هرزنی، مادی، تالشی، کردی و..... از آن یاد کرده اند.

بنابر این « تات » واژه ای است ترکی، که در ابتدا به مردم غیر ترک درمناطــق ترک نشین گفته می شد، سپس به تمام ایرانیـــان اطـــلاق شد .
اکنــون نیز به بقایای نیم زبان های غربی ایران  عمدتا « تاتی » و به مــردمی که به این زبـــان  سخــن می گویند « تات » می نامند .


 پیترودلاواله جهانگرد  انگلیسی، قشون شاه عباس را چنین توصیف می کند:

قشون ایران مرکب از چهار دسته است که به ترتیب اهمیت از پایین ترین آنها یعنی تفنگچیان که شاه چندی پیش به توصیه آنتونی شرلی انگلیسی به تشکیل آن همت گماشت، شروع می کنم .

تفنگچیان از نژاد اصیل ایرانی هستند که مسکن و ماوای آنها در شهــرها و دهات است و چون در تمام سـال حقــوق می گیرند ،مجبورند هروقت به وجود آنها  احتیاج باشد فوراً به خدمت حاضر شوند.
نجیب زادگان یعنی قزلباش ها وارد این دسته نمی شوند. درحقیقت افراد آن را فقط رعیت ها تشکیل می دهند .به رعیــت لفظ «  تات » نیــز اطـلاق می شـود. در فارسی وقتی تات می گویند منظور این است که طرف از طبقه نجبا (قزلباش) نیست !؟
ولی در حقیقت آنان اصیل تر از قزلباشها هستند، زیرا دسته اخیرالذکر فقط از زمان شاه اسماعیل صوفی  به بعد خود را به زور اسلحه تحمیل کرده اند و درحالی که تات ها  ایرانـــی الاصل هستنــد  و ساکنیــن واقعـــی این  سرزمین را تشکیـل می دهند و خیلی از بزرگان و ثروتمندان و بعضی میرزاها و بطــور کلی کسانی که به دلایلی جزء سپاهیان منظم نیستند ویا مشـاغل درباری و دولتی ندارند، در طبقه بندی از « تات ها» محسوب می شوند. تفنگچیان نیز جزو همین طبقه « تات » هستند و معمولاً از آبادیها و دهات آمده اند.

درمیان تفنگچیان، مازندرانی ها خود را ممتاز و مشخص ساخته اند و آنان بودند که دوسال پیش در ارمنستان برخلاف میل شاه از قلعه ایروان  دفاع کردند و محمد پاشا سردار ترک را که با دویست و حتی سیصد هزار نفر حمله کرده بود ، بعد از چند روز جنگ و ستیز شکست دادند .
عده تفنگچیان قوای ایران فعلاً قریب بیست هزار نفر است و چون آنان از « تاتها » هستند تاج قزلباش بر سر ندارند و عمامه ای ساده می بندند .

پیترودلاواله درجای دیگر می نویسد :

امروز اتکای او (شاه عباس ) به تفنگچیان تات  ومخصوصاً غلامانی است که روز به روز  بر قدرتشان اضافه می شود و به مقام های بلند گماشته می شوند ...شاه تقریباً تمام وزراء و منشیان  وسایر صاحب منصبان را ازمیان «تات ها» انتخاب می کند و مشاغل نظامی را در دست غلامان یا فرزندان آنها متمرکز کرده است.

 انگلبرت کمپفر  هم در فصل یازدهم سفرنامه خود می نویسد  :

 « زبان رایج دربار ایران ، ترکی است که زبان مادری سلسله صفویه است و این زبان با زبان مردم عادی مملکت تفاوت دارد .»

درمبحث «قشون ایران و فرمانده آن » چنین می نگارد:

... این کلاه خاص صوفیان صفوی باعث شد که آنها از طرف ترک ها « قزلباش» نامیده شوند ،یعنی کسانی که سر سرخ دارند.
درست است که ترک ها با بکاربردن این لفظ دشنامی رادر نظر داشتند اما قزلباش ها این نام را مایه افتخــار دانستند . بدین ترتیـب قزلباش ها سخت برخود می بالند و به مردم بومی این سرزمین کــه آنهــا را تاجیک یا  تازیک و یا بطـور کلی « تات » می نامند به دیده تحقیر می نگرند .

تفنگچیان، تنفگچی لر آقاسی (فرمانده  تفنگچیان ) که به قــوایی مـرکب از دهقانــان و پیشه وران ایران فرماندهی دارد، در قشون ایران دارای رتبه سوم است .

و   در   سفرنامه سانسون چنین آمده است :

این کلاه (تاج) بسیــار مـورد احتـرام همـه می باشد زیرا می گویند که این کلاه به دوازده امام اختصاص دارد . تمام خان ها  و قزلباش ها در روز های سلام و تشریفات این کلاه را بر سر می گذارند .

ولی « تاتها » که کشوری  هستند ، نمی توانند این کلاه را بر سر بگذارند. همچنین اعتمادالدوله فعلی نیز که از خوانین  لشگری نیست ،این کلاه را برسر نمی گذارند.

تات ها بومی های محلی ایران هستند و  قزلباشها که به معنی « طلا سران » یا سرخ کلاهان یا سرخ سران می باشند ، لشگــری هستند . قـزلباش ها از سلسلـه غلامان می باشند.یعنی در اصل غلام بوده اند یا از ملت هایی هستند که به ایران پناهنده شده اند . بسیاری از قزلباشها از دمشق و هنگری  به ایران آمده اند.

قابل ذکر است که شاهسونها وسایر ایلات ترک زبان آذربایجان، شهرنشینان و روستاییان را « تات » می نامند . شهرنشین هــا یا به قــول شاهســون ها « تات ها »‌ که جز خــوردن وخوابیــدن و اندوختــن کاری نداشتنــد . ...
شعر بسیار معروفی که یک شاعر گمنام  اهل   قره درویش به اسم غفار سالها پیش سروده، مناظره ای است بین شاهسون و تات،که تات شاهسون را به اسکان و آسایش در شهر وخانه دعوت می کند و شاهســون از نعمت و برکت و لذت چادرنشینی دفاع می کند و شهرنشینی را نمی پسندد .

تات ددی ای شاهسون گل بو کوچماقدان اوتان
 استراحت اوتور میندار سوایچماقدان اوتان

 تات گفت : ای شاهسون بیا و از کوچ بگذر  -  بیا و ساکن شو و از خوردن آب آلوده راحت باش .

در این مناظـره تات و شاهســون، دو نکته بنیــــادی جلب  نظر می کند:

نخست تات نام کردن شهری و روستایی، از جانب شاهسون است .

این اصطلاح  همان معنی ومفهوم هفتصد سال پیش را به یاد می آورد  که ابوحیان اندلسی  درکتاب « الادراک للسان الاتراک »‌و مولف « تحفه الزکیه فی اللغه الترکیه »، واژه «طیت» و«طاط» را شهرنشین و کشاورز معنی کرده اند .

دوم، پرهیز چادر نشینان  به ویژه ترکان از شهرنشینی است که این خود از اختلافات  لهجه ترک و تات  و ناهماهنگــی شهــری و  روستایــی خبـر می دهد .
این دو نکته  ضرب المثل معروف ترکی را به یاد می آورد که می گوید :

« تورکه شهرایچی زندان گلیر»    یعنی  داخل شهر برای ترک به زندان می ماند.

از مثل و مناظره که بگذریم و به ابزار آلات  کشاورزان آذربایجانی امروزی   به دقت نظر افکنیم:

می بینیم که در همـــه این  ابزارآلات، آنان از واژه ها و اسامـی گذشته یعنی  « تات = فارسی زبانان » هستند.

 همانند :

کدخدا ،  ورزیار ،  رشبر(رنجبر) ،  باغبان ،  میرآو ،  چوپان ،   چودار ، پادار ،  رمی ،  شخم ،  تخم ، گاوآهن ، جوت(جفت) ،  خرمن ،  خرمنگاه ،  شنه (شانه) ،‌ جرجر ،  جوال ،  باغ ،  باغچه ،  میشه(بیشه ) ، بستان، بیل ،  بیلچه ،  دن آو ،  خاک آو ،  شورآو  ، کوشن ،  ورزن ،  چمن ،  سنبل   و...

جلال آل احمد  می نویسد:

گرچه دهات دیگر بلوک زهرا (که اغلب در آنها بوده ام و مطالعات کلی کرده ام ) مـردم به ترکـی حـرف می زنند ولی مثلاً در  « خوتان » و « ماشگین » و « چیسگین » ادوات زراعت و کشاورزی و اصلاحات خاص آن هنوز به زبان « تاتی » است.

 بهرحال تات ها  یک تیره ایرانی هستند که عمدتاً در کنــاره های غــربی دریای خزر و آذربایجان شرقی زندگی می کنند، زبانی و گویشی که تات ها بدان سخن می گویند ، در زمانهای دیرین گسترش بسیاری داشته است، شواهد عینی و پژوهش هایی که انجام گرفته است ، نشان می دهد زمانی همــه مــردم آذربایجان، قزوین و طارمات را در بر می گرفته، همانطور که گفته شد  بعدها با اشاعه زبان ترکی، تاتی کم کم از میان برداشته شد و تنها ساکنین چندین آبادی در جای جای این سرزمین کهن و کشور پهناور  این زبان را نگهداری و تا به امروز حفظ نموده اند .

از شمار تات های کنونـــــی آمار دقیقــــی در دســـــت نیست ولی امروزه بصورت جزیره های کوچک در  جاهای مختلف کشور بزرگ ایران سکونت دارند .
در  استان زنجان  ، شاهرود خلخال ، چندین آبادی در  رودبار گیلان ،  شال ،  اسفرورین  ،آبادی های دیگری در  قزوین و تاکستان ، هرزند ، کرینگان ، گلین قیه درمرند ، زنور ،حسنو  در قره داغ ، چند روستا در بجنورد و توده های  زیادی  به شکل پراکنده در کرج،  شهرقدس، اشتهارد، طالقان، ساوجبلاغ، اسلامشهر و دیگر شهرهای ایران و همچنین بخشی از ساکنان شبه جزیره آبشوران، سوراخانی، بالاخانی، باکو، نواحی شماخی ،کربا ، قوناخ کند ،دیوچی ، خیزی و دیگر بخش های آذربایجان شوروی سابق و همچنین ناحیه دربند و برخی دیگر از نواحی داغستان و کایتاکو و طبسران در شوروی سابق نیز تات نشین هستند.

بنابه آمار مندرج به سال1362 خورشیدی در شوروی سابق عده تات ها در آن کشور قریب به یازده هزار نفر بوده است . این درحالی است که در ایران به مراتب بیشتر بوده اند. زیرا تنها در آبادی های اسبو، اسکستان، درو، کلـور، شال، دیز، لــرد، کـرن، گیلـوان و شاهـــرود خلخال بدون در نظر گرفتن سایر نقاط تات نشین ها قریب به چهل هزار نفر  به زبان تاتی در سال 1353 خورشیدی  سخن می گفتند.

شایان ذکر است پژوهشگران ایرانی تاکنون فرصت انــدکی را صرف پرداختن به زبان و فرهنگ مردم تات نموده اند.
 احمد کسروی  ضمن پژوهشی مفصل درباره آذری، زبان آذربایجانی ها در روزگار پیش از استیلای اقوام ترک، تاتی امروزی را بعنوان واپسین یادگار آن زبان به روشنی شناسانیده و می نویسد:

«آذری به یکباره از آذربایجان ناپدید نگشته است و هنوز درچندین نقطه   میان خود بومیان به آن زبان سخن گفته می شود و آنچه ما می دانیم یکی از آن جاها هرزند و گلین قیه از پیرامون مرند و دیگری زنور و حسنو در قره داغ وخلخال است...  چنانکه شنیده ایم در لیقوان و آن پیرامون تا  شصت- هفتاد سال پیش آن را می شناخته اند ودرباره خاندان ها گفتگو می شده، ولی سپس ناپدید گردیده».

 معرفی منابع جهت آگاهی بیشتر از زبان و فرهنگ تاتی:
 
1- آذری ها یا زبان باستان آذربایجان  -  احمــد کسـروی
2-گویــش آذری  - انارجانی
3 -هرزند و کرینگان خلخال یک لهجه ی آذری  - عبدالعلی کارنگ
4- زبان دیرین آذربایجان - منوچهر مرتضوی
5- چند مقاله کوتاه از احسان یار شاطر
6-آثاری از یحیی ذکاء و رحیم ملک زاده
................

در کشور شوروی کارهای چشمگیری درباره زبان و فرهنگ تاتی انجام پذیرفته، چنانکه حتی تاتی زبانهای آن کشور برای خود خط و کتابت ویژه ای داشته و دارند
در ظرف چهل پنجاه سال اخیر کتب و تالیفات بالنسبه فراوانی به زبان تاتی منتشر شده، از جمله میتوان افسانه های خ- داداش اف را نام برد . در سال1940 مجموعه ای از فرهنگ عامه تاتی چاپ و منتشر شده است.
از پیشینه تاریخی و سیر تکوینی تاتی هنوز آگهی چندانی در دست نیست.

 دکتر احمد کسروی در کتاب آذری یا زبان باستان آذربایجان ، زبان مردم آن دیار را تا پیش از ورود ترکان به آن نقاط، و اشاعه زبان و فــرهنگ مسلط ترکــی، آذری نامیــده است و تاتی کنـونـی را ادامه و  بازمانده  آذری معرفی نموده است، و این بیانگر آن است که اکثر آذری های ترک کنونی، تاتهای ترک شده هستند.


تاتی در واقع همان زبان پهلوی است که در اثر گذر زمان و حوادث روزگار تاتی نامیده شد .لکن تاتی امروز هم مثل اکثر زبانهای دیگر معجونی است که  از زبانهای گوناگون تشکیل شده است.

 - ادبیات تات :

 حوزه ادبیات تات با در نظر گرفتن اشعار پراکنده، صده هشتم  قمری می باشد که بر جای مانده است و دارای سابقه طولانی  است.
 اما تاریخ آغاز جدید آن به دوره پس از وقوع انقلاب 1917 روسیه میرسد. که اشعار و نمایشنامه های م. بخشی اف متولد1910 و اشعار و داستانهای ده آنتی لوف متولد 1913 گواه این موضوع است .

تا جایی  که نگارنده آگاهی دارد به جز قوم کُرد که از این بابت وضعیت خاصی دارد ،دیگر اقوام گوشه و کنارمیهن ما نیز وضعیتی همانند تات ها دارند. از جمله علل آن نیز این است که از صـده پنجـم تا اواسـط صده چهاردهم هجری قمری به مدت یکـــهزار سـال سلالــه های تـرک و یـا ایرانیـــــان ترک شده ای مانند صفویان در ایران فرمانروایی کرده اند.

 و همه اینها چه آندسته که درباره آنها تکیه گاه  فرهنگ و مدنیت ایرانی شده و چه آن دسته که به این مقوله عنایتی ننموده و به نشر زبان خود به طرق مختلف همت گماشته اند، همگی در کوثر ایران و ایرانیت تحلیل رفته اند و آنچه مانده و در جامعه ایرانی ریشه دوانده و سایه گسترده زبان ترکی است.

ورود سلاله های ترک به ایران و حکومت آنها در این کشور، همیشه همراه با مهاجرت گروه انبوهی از تیره ها و طوایف ترک زبان بوده، این گروه ها  که اغلب در نیمه شمالی ایران اسکان می یافتند. به لحــاظ برخــورداری از برتـری سیاســی و حقوق اجتماعی ویژه و همچنین داشتــــن تعصب قومی، به زبــان مردمان بومی سخن نمی گفتند .
این امر بطور کلی یک تقابل و رویارویی زبانی بین ملت ایــران با ملتی بیگانه بود در این رویارویـی، زبان فارسی به لحاظ بهره مندی از یک پشتـوانه سترگ و تاثیر گذار علمی و ادبی به هیچ وجه میدان را برای رقیب خالی نمی کرد .
ولی زبانها و گویش های هم خانواده آن که از چنان پشتــوانه و غنای علمی و ادبـــی بی بهـــره بودند و همانند  تاتی دایم در تماس و جوشش  با ترک زبانان بودند به شدت آسیب دیده و در مقابل زبان بیگانه تدریجاً خانه به خانه  از شهری به شهر دیگر، پیوسته گام به عقب برداشتند.

در دوره اسلامی از زمانی که نخستین سنگ بنای ادبیات فارسی گذاشته شد تا امروز، زبان فارسی زبان اکثریت مردم این کشور شاید نبود، ولی زبان رسمی و مظهر ملیت و وحدت ایرانیان بوده و تنها ما با این زبان، اقوام و طوایف پراکنده در ایران بزرگ توانسته ایم با هم تفهیم و تفاهم نماییم.

در حال حاضر در ایران سه زبان وجود دارد که به عنوان زبان شناخته شده اند فارسی، ترکی و عربی است.

زیرا بر اثر بروز ظهور لهجه های گوناگون و شاخه شاخه شدنهاست که از پارسی کهن گویش های مختلفی همچون لری، بلوچی، کردی، گیلکی ، تاتی، تالشی و ... زاییده شده و مجدداً از هر یک از آنها لهجه های گوناگون دیگری  پدید آمده و می آید که در دراز مدت بطور کلی از اصل خود فاصله گرفته و تاثیر پذیر شده اند و خود تبدیل شده اند به معجــونـی از کلمــات عربـی، ترکـی، انگلیسی و ... که بـه مـرور زمـــان بـــه نابودی می گرایند.
 عواملی همچون مرور زمان، نبود زبان ادبی، شرایط جغرافیا، روابط با متکلمان زبانهای دیگر، نیازهای جدید لغوی رسانه های جمعی از جمله تاثیر گذارانی  هستند که بر ساختار و کیفیت زبان اثر گذاشته  و در آن موجب تغییرات می شوند این تغییرات تدریجاً منجر به تعدد لهجه می شود.

 لهجه ها همانند گسیختگی ها  در یک سطح شناور از هم فاصله گرفته و به لکه ها و یا جزایر کوچک که با هم همگونی ماهوی دارند تبدیل می شوند و سپس به تدریج تحلیل می روند یا جای خود را به زبان نیرومند دیگری می دهند.

تات نامی است که به بخش گسترده ای ازجامعه ایران بزرگ اطلاق شده است تاتها نه یک قومند و نه یک طایفه و نه یک ایل، بلکه جماعات مختلفی از ایرانی اند که  اطلس پراکندگی آنها از داغستان تا شیروان و آذربایجان، قزوین، کرج، ساوجبلاغ، طالقان، زنجان، سمنان، خراسان، بجنورد و برخی از روستاهای خط مرزی ترکمنستان  را در بر گرفته است .

زبانی که جماعات موسوم به تات به آن سخن می گویند آنچنــان  متنوع  و متفاوت از هم اســـت که با وجود ایرانی بودن و وجود اشتراک فراوانی که با هم پیدا  می کنند بعنوان لهجه های مرتبط بهــم در یک زبـان واحـد قرار نمی گیرند.
بطورمثال لهجه ای که تاتهای بخش جرگلان از توابع بجنورد و برخی روستاهای مرزی ترکمنستان به آن سخــن می گویند با لهجــه های تات های تاکستـان و بلوک زهـرا  و  رامند  از یک طرف و یا تاتی اطراف مرند و خلخال و زنجان از طرف دیگر و همه اینها با تاتی قفقاز همانقدر متفاوت است  که هر یک از این ها، آن تفاوت را با فارسی و گیلکی و کردی دارند از این رو نام تات با منشاء  قومی و زبانی این بخش یا جامعه ایرانی ارتباط ندارد و بی تردید در گذشته های دور، در تمام ایران باستـان نامهای دیگری داشته و از ترکیب قومی و زبانی مختلف قرار داشته اند .
 
 - گستره تات نشین ها در ایران

اگر جستاریدرست انجام دهیم ،می بینیم که منطقه تات نشین ها به شکل ماه بوده و از اشتهارد شروع شده و به شمال ایران ختم شده ودر آنجا مردم چون از آن سر در نمی آوردند آن را پشت کوهی دانسته. البته به علت اینکه مردم با این زبان آشنا نبوده و شاید آن را تمسخر نیز کرده به همین دلیل که این زبان در حال نابودی می باشد.  زبانی که آن را به مادهای ایران نسبت داده ولی به قدری کلمات خارجی در آن وارده شده که حالا کم کم دارد به گویش و لهجه تبدیل می شود. لازم به توضیح است که هر یک از شهرهای تات نشین گویش مخصوص خود را دارند.

این زبان در زمانهای گذشته، گسترش بیشتری داشته و به استناد شواهد عینی و پژوهشهایی که انجام گرفته است زمانی همه ی اهالی آذربایجان، قزوین و طارم را فرا می‌گرفت. بعدها با اشاعه زبان ترکی، تاتی کم کم از بین رفته و تنها ساکنان چند آبادی در سراسر دیار پیشین، این زبان را نگهداری و تا به امروز رسانده اند. از شمار تاتهای کنونی آمار درستی در دست نیست.

اورانسکی پژوهشگر روسی نوشته است :

کلمه تاتی، ظاهراً در آغاز بر نژاد و قبیله اطلاق نمی شده است. قبایل صحرانشین که اکثراً ترک بوده اند مردم زراعت پیشه و تخته قاپوی ایرانی زبان را که در زیر انقیاد خویش درآورده بودند، تات می خواندند.برخی دیگر از دانشمندان زبان شناس کلمه تات را با تاجیک مربوط می دانند.

ملک الشعرا بهار نوشته است:

 تات به معنای تازیک و تاجیک یعنی فارسی زبانان… ایرانیان از قدیم به مردم اجنبی تاجیک یا تاژیک می گفته اند، چنانچه یونانیان بربر و اعراب، عجم یا عجمی گویند. این الفاظ در زبان دری تازی تلفظ شده و رفته رفته خاص اعراب گردید. ولی در توران و ماوراءالنهر، لهجه های قدیم باقی مانده که در آنها به اجانب، تاجیک می گفتند.
 لفظ تات در کتیبه های مورخان - قرن هشتم آمده است و تاریخی طولانی و پیچیده ای دارد و تغییرات در معنی آن راه یافته و مثلاً به ملل تحت استیلای ترکان و بالاخص - در دوره استیلای ترکان بر ایران - به ایرانیان اطلاق شده است.

بالاخره لفظ تات به گروه هایی از مردم ایرانی نژاد ساکن ایران و قفقاز اطلاق شده است که به لهجه های تاتی تکلم می کنند.

نکته دیگری که باید بر آن توجه داشت این است که در زبان ترکی، تات به معنی لذت و مزه نیز آمده است.


- بحث زبان شناسی

تاتی یکی از کهن ترین زبان های ایرانی است که به لحاظ زبان شناسی، ارزش و اعتبار خاصی دارد. تات ها نیز اقوامی ایرانی هستند که با وجود داشتن تاریخ و فرهنگ چند هزار ساله ادبیات شفاهی و بسیار غنی برخوردارند ولی تاریخچـــه ادبیات مکتوبشان بسیار جوان و ادبیات منظوم خاص آنها مدت نسبتاً کوتاهی است که به منصه ظهور رسیده است.

زبان تاتی که از گروه شمالی زبان‌های غربی ایرانی می‌باشد یکی از کهن‌ترین زبان‌های این مرز و بوم است که بسیاری از ویژگی های زبان‌های باستانی ایرانی را حفظ کرده و به عقیده برخی از زبان شناسان و محققین و شرق شناسان گویش تاتی مسلماً یکی از لهجه های قدیمی و باستانی زبان فارسی است که بازمانده زبان مادی می‌باشد و آثاری از زبان قدیم اقوام ماد، در آن باقی مانده است.


 فرهنگ لغت استاد معین:

 (تات) منسوب به تات، یکی از گویش و لهجه های ایرانی.


دیاکونف دانشمند روسی در کتاب تاریخ ماد خود می‌گوید:

"هنوز هم تات‌ها و تالش‌ها و گیلک‌ها و مازندرانی‌ها به لهجه‌هایی سخن می‌گویند که خود بقایایی از زبان هند و اروپایی می‌باشد که در آغاز لسان ماد شرقی بوده است، امتیاز ویژه این لهجه‌ها کهنگی و مهجوری ترکیب اصوات است که در بسیاری از موارد با زبان پارسی تفاوت داشته و با مادی و پارتی و اوستایی شباهت دارد. بدین سبب اگر تات‌ها و تالش‌ها را مادهایی بشماریم که به عنف، پارسی شده‌اند کاملاً راه خطا پیموده‌ایم."

 می توانیم  تاتی را در سلسله جبال البرز از شرق به غرب، ‌‌ تاتی ساوجبلاغی، ‌ تاتی طالقانی، تاتی کرجی، تاتی اشتهاردی ،  تاتی سمنانی ،‌  تاتی لواسانی ،  تاتی الموتی ،‌ تاتی مراغی ،‌ تاتی ابراهیم آبادی ، تاتی سگزآبادی ، تاتی رودبارمحمد زمان خانی(رودبار شهرستان کنونی) ،‌  تاتی رودباری( رودبار زیتون) ،  تاتی شاهرودی( خلخال) ،  تاتی هرزنی  و  تاتی کّجل (روستایی در استان زنجان)  بدانیم. در عین حال گویش تنکابنی  و گویش اشکوری و  گیلکی و  مازنی را باید در شمال رشته کوه های البرز به این مجموعه افزود... تاتی تاکستان  و  شالی و   وفسی(روستایی در استان اراک) نیز به گونه ای در این مجموعه جای می گیرند که خود بحثی مفصل می طلبد. جدا از حدود جغرافیایی ایران،‌ بسیاری از مردم جمهوری آذربایجان و چچن نیز به گویش تاتی سخن می گویند».
 
هم اندیش و پژوهشگر ارجمند آقای علی عبدلی که دوازده کتاب مربوط به تالش  و تات و دو مجموعه شعر که در هر کدام شعرهایی  تالشی هم دیده می شود،  نوشته است،

ایشان در مورد تات و تالش ها می گوید:

تات ها یک قوم نیستند. بلکه جماعات پراکنده ایرانی هستند که اقوام تُرک آنها را تات نامیده اند. همانطور که اعراب وقتی به ایران آمدند تمام جماعات ایرانی را بدون در نظر گرفتن تفاوتهای که دارند، عجم خواندند. در واقع تات هم کلمه و  نامی شبیه عجم است که بر طوایف، جماعات و اقوام مختلف ایرانی زبان اطلاق شده است. به  همین لحاظ آنها با هم تفاوتهایی دارند.

تاتهایی که در کرانه های دریای سیاه و در خراسان و  سمنان زندگی می کنند با تاتهای قزوین و دره شاهرود خلال متفاوت هستند و هیچگونه قرابت  قومی با یکدیگر ندارند. هر کدام از اینها ویژگیهای خاص خودشان را دارند. تاریخ خاص خودشان را دارند و شاید خیلی از اینها خصوصیات قومی خاصی داشتند که محو و یا فراموش شده است. یا شاید هنوز هم باقی مانده است. بعضی از این طوایف تات زبان را می توانیم به یکی از این اقوام مرتبط کنیم و این ارتباط به صورت علمی قابل دفاع است. مثلاً تات های دره شاهرود را باید بخشی از قوم تالش بدانیم. تفاوت آنها با زبان تالشی به اندازه تفاوتی است که تالشی ماسالی با تالشی دولایی یا  تالشی دولایی با شاندرمنی یا شاندرمنی با آستارایی دارد.

 تات زبانهای خلخال یعنی دره شاهرود و دره خورش رستم و ... دقیقاً بخشی از قوم تالش هستند و زبان و فرهنگ آنها دقیقاً  در حوزه زبانی و فرهنگی تالش قرار دارد.

تات ها، جماعاتی هستند که همشان ایرانی هستند که در همان گذشته ها هم لهجه هایشان با هم تفاوت داشته است. سرنوشت سیاسی متفاوتی با هم داشتند. سرزمین مشترک قومی با یکدیگر نداشته اند. اما همه شان ایرانی بودند. ایرانیت اینها را به همدیگر پیوند می داد. لهجه ها و گویش های شان که ایرانی بود آنها را به هم پیوند می داد.

چون همه شان ایرانی بودند و هستند. اما با همدیگر ارتباط خاص قومی نداشتند. اینها در  شرایط جداگانه و اوضاع و احوال اقتصادی و فرهنگی جداگانه زندگی می کردند. بنابراین ارتباط به  معنای ارتباط قومی و تیره و طایفه ای نداشته اند. هر بخش از اینها در حوزه خاص جغرافیایی که داشتند. متعلق به یک مجموعه اجتماعی خاصی بودند. نمی توانیم اینها را با هم مرتبط بدانیم.

حتی گویش های تات های خلخال،  دشت قزوین(الموت، کرج، ساوجبلاغ، طالقان و اشتهارد و...)، خراسان، سمنان هم با یکدیگر فرق دارد.

به طور کلی زبانهای ایران باستان دو شاخه است:
 یکی پارسیک
و دیگری پهلویک.
 ما در حوزه پهلوی قرار داریم. یعنی آذربایجان و دماوند و همدان و تالش  و اران و شیروان که امروزه جمهوری آذربایجان نام گرفته است. همه شان در حوزه پهلویک قرار  دارند.
بخشی از لهجه های تاتی که ممکن است در شاخه پارسیک قرار بگیرد، می گوییم مربوط به شاخه پارسیک زبانهای ایرانی است.
بخشی هم که در حوزه پهلویک قرار بگیرد که اکثر تات زبانها در آن شاخ قرار دارند. می گوییم اینها پهلوی زبانها هستند
  اگر بخواهیم به یک زبان مشترک، یک زبان در مورد زبانهای ایرانی برای اینها قائل شویم و به آن زبان اینها را معرفی کنیم، می شود گفت که همه اینها پهلوی زبان بوده اند. چون پهلوی هم مثل فارسی خودمان صورت همگون و یکنواختی نداشته است. در آنهم لهجه های مختلفی وجود داشته.

امروز هم که یکسان سازی در  فارسی به حد اعلای خودش رسیده است می بینیم اصفهانی ها و کرمانی ها مثل شیرازی ها و تهرانی ها و قمی ها حرف نمی زنند. باز تفاوت لهجه وجود دارد. در گذشته که ادبیات فراگیر و سواد نبوده و مردم نمی توانستند از یک منبع واحد تغذیه ادبی شوند این تفاوت لهجه ها بیشتر  بوده است.

این تفاوت لهجه ها به علت نبود زبان ادبی همچنان به صورت لهجه های مختلف تا امروز باقی مانده اند و تفاوتهای کاملاً مشخصی با همدیگر دارند از این رو می توانیم اینها را در حوزه های جغرافیایی بزرگتری به هم مرتبط کنیم. مثلاً تمام حوزه دشت قزوین (الموت،کرج، ساوجبلاغ و طالقان) بیشتر به هم مرتبط و به هم نزدیکتر هستند. آنها یک شاخه از تاتی هستند .
به عبارت دیگر اگر بخواهیم  گروههای تاتی را شماره گذاری کنیم می شود. تات زبانهای شماره یک شامل تمام تات زبانهای دشت قزوین می شود. تات زبانهای شماره دو شامل تمام تات زبانهای حوزه قفقاز می شود و یا تاتی شماره سه حوزه ای دیگر را شامل می شود. ما نمی توانیم شهر به شهر، روستا به روستا، منطقه قومی به منطقه قومی این مرزها را مشخص کنیم.

زبان تاتی رایج در قفقاز بیشتر به فارسی ادبی ما نزدیک است تا به تالشی. وقتی منظومه درخت آسوریک را که از متون پهلوی است. یعنی هویت این زبان کاملاً با آن نزدیکی  مشخص می شود. اما وقتی بخواهیم همان مقایسه را در مورد تاتهای سمنان بکنیم، می بینیم خیلی فاصله هست. در مورد تاتهای خلخال هم باز می بنیم چنین فاصله ای وجود دارد.

پس این پراکندگی ها نشانه این است که اگر چه اینها در مجموعه یک زبان بزرگتر به نام پهلوی قرار داشته اند اما اختلاف لهجه ها به علت شرایط تاریخی و حوادثی که رخ داده و خصوصاً نبود زبان ادبی واحد به صورت مستقل و جدای از هم رشد کرده اند. یعنی فاصله ها بیشتر شده و کمتر نشده است.

بعضی ها از زبانهای دیگر تاثیر گرفته اند و بعضی با زبانهای دیگر حتی زبانهای غیر ایرانی آمیخته شده اند. برخی هم کمتر تلفیق پیدا کرده اند و کمتر تحت تاثیر قرار گرفته اند مثل زبان تالشی که  خالص تر مانده است.

گویش های تاتی هم خودشان شاخه های جداگانه ای از همان تنه و شاخه بزرگ هستند که در کنار هم و به موازات هم زندگی کرده اند.

 مسئله این نیست که ما ساوجبلاغی یا طالقانی یا کرجی یا تاکستانی و یا....هستیم ،بلکه همه ما تات زبانیم.

              برای آگاهی بیشتر به کتاب تاریخ و فرهنگ تات مراجعه کنید



داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
kako povecati Polni organ
جمعه 10 آذر 1396 01:35 ب.ظ
Right now it sounds like Drupal is the best blogging platform available right now.

(from what I've read) Is that what you're using on your blog?
stimuli
چهارشنبه 8 آذر 1396 01:29 ب.ظ
I'd like to thank you for the efforts you have put in writing this site.
I'm hoping to view the same high-grade blog posts by you in the future as well.
In fact, your creative writing abilities has motivated me to get my very own website now ;)
guidance
چهارشنبه 8 آذر 1396 06:10 ق.ظ
Magnificent beat ! I wish to apprentice while you amend your website,
how can i subscribe for a blog website? The account helped me a acceptable deal.

I had been tiny bit acquainted of this your broadcast provided bright clear idea
Fred
چهارشنبه 8 آذر 1396 03:38 ق.ظ
It's an amazing piece of writing designed for all the web users;
they will take advantage from it I am sure.
Ara
چهارشنبه 8 آذر 1396 03:30 ق.ظ
Hello it's me, I am also visiting this web page on a regular basis, this
web page is actually pleasant and the viewers are
genuinely sharing fastidious thoughts.
Hans
چهارشنبه 8 آذر 1396 02:33 ق.ظ
My spouse and I absolutely love your blog and find the majority of your
post's to be exactly I'm looking for. can you offer guest writers
to write content for yourself? I wouldn't mind publishing a
post or elaborating on many of the subjects you write regarding here.

Again, awesome website!
http://maya-ando.de
چهارشنبه 8 آذر 1396 02:26 ق.ظ
Your mode of describing everything in this piece of writing is truly fastidious, every one be able to without
difficulty understand it, Thanks a lot.
blonde cams
شنبه 4 آذر 1396 06:19 ق.ظ
Oh my goodness! Impressive article dude! Thank
you so much, However I am encountering difficulties with your RSS.
I don't know why I can't join it. Is there anybody having identical RSS
issues? Anyone that knows the solution will you kindly respond?

Thanks!!
Rosalind
جمعه 3 آذر 1396 01:49 ب.ظ
Great blog here! Additionally your website so much
up very fast! What host are you the usage of? Can I get
your affiliate link for your host? I want my web site loaded up as fast as yours lol
anabola steroider köpa online
جمعه 3 آذر 1396 12:09 ق.ظ
Thanks for sharing your thoughts. I truly appreciate your
efforts and I will be waiting for your further post thanks
once again.
Http://polishsites.Pl/user/LuzLamaro56/
چهارشنبه 3 آبان 1396 09:30 ق.ظ
It's hard to find educated people on this subject,
however, you sound like you know what you're talking about!

Thanks
Hannah
چهارشنبه 3 آبان 1396 08:21 ق.ظ
Excellent way of telling, and fastidious article to obtain data on the topic of my presentation subject, which i
am going to convey in academy.
grüner kaffee
چهارشنبه 3 آبان 1396 05:34 ق.ظ
It's a shame you don't have a donate button! I'd most certainly donate
to this superb blog! I guess for now i'll settle for bookmarking
and adding your RSS feed to my Google account. I look forward to new updates and
will talk about this website with my Facebook group.
Talk soon!
abnehmen kaffee
چهارشنبه 3 آبان 1396 01:07 ق.ظ
When I initially commented I clicked the "Notify me when new comments are added" checkbox and now each time a comment is added I
get several e-mails with the same comment.
Is there any way you can remove people from that service?
Thank you!
grüner kaffee tabletten
چهارشنبه 3 آبان 1396 12:21 ق.ظ
Pretty section of content. I just stumbled upon your weblog and in accession capital
to assert that I get in fact enjoyed account your blog posts.
Anyway I will be subscribing to your feeds and even I achievement you access consistently quickly.
abnehmen mit grünem kaffee
چهارشنبه 3 آبان 1396 12:15 ق.ظ
Hi, I do think your blog could be having internet browser compatibility problems.

Whenever I look at your blog in Safari, it looks fine however when opening in I.E., it has
some overlapping issues. I simply wanted to provide you with a quick heads up!
Aside from that, fantastic blog!
Franchesca
چهارشنبه 3 آبان 1396 12:14 ق.ظ
Does your site have a contact page? I'm having trouble locating it but,
I'd like to send you an email. I've got some recommendations for your blog
you might be interested in hearing. Either
way, great blog and I look forward to seeing it improve over time.
Veronica
سه شنبه 2 آبان 1396 11:59 ب.ظ
Pretty! This was an incredibly wonderful post. Many thanks for providing these details.
http://alwaqfschool.edu.sa/vb/member.php?u=65891
سه شنبه 2 آبان 1396 11:39 ب.ظ
Very nice post. I just stumbled upon your blog and wished
to say that I've really enjoyed surfing around your blog posts.
In any case I'll be subscribing to your rss feed and I hope you
write again very soon!
http://bbs.leku.co/home.php?mod=space&uid=419179&do=profile&from=space
سه شنبه 2 آبان 1396 11:33 ق.ظ
My brother suggested I might like this website. He
was totally right. This post truly made my
day. You cann't imagine simply how much time I had spent for this info!
Thanks!
grün kaffee kapseln
سه شنبه 2 آبان 1396 10:44 ق.ظ
Hi there this is somewhat of off topic but I was wanting to
know if blogs use WYSIWYG editors or if you have to
manually code with HTML. I'm starting a blog soon but have no coding knowledge so I wanted to get advice from someone with experience.
Any help would be enormously appreciated!
Efren
دوشنبه 1 آبان 1396 02:21 ق.ظ
Just desire to say your article is as amazing. The clarity
on your submit is just great and i can suppose you are an expert on this subject.
Well along with your permission allow me to snatch your feed to keep up to date
with impending post. Thanks one million and please carry on the
rewarding work.
abnehmen mit grünen kaffee
دوشنبه 1 آبان 1396 01:48 ق.ظ
Amazing! Its actually remarkable paragraph, I
have got much clear idea on the topic of from this piece of writing.
beporsbedoon.com
دوشنبه 1 آبان 1396 12:41 ق.ظ
Thanks for any other informative blog. The place else may I get that kind of info written in such a perfect way?

I've a venture that I am simply now working on, and
I have been on the look out for such information.
Lawerence
دوشنبه 1 آبان 1396 12:34 ق.ظ
What i do not realize is in truth how you're now not actually a lot more smartly-liked
than you might be right now. You're so intelligent. You
recognize thus significantly when it comes to this matter,
made me in my view believe it from so many various angles.
Its like women and men don't seem to be fascinated unless it's something to accomplish with Woman gaga!

Your individual stuffs great. Always maintain it up!
wirkung grüner kaffee
دوشنبه 1 آبان 1396 12:26 ق.ظ
Why viewers still use to read news papers when in this technological world everything is presented on net?
Promo.Glaciere-Camping.fr
یکشنبه 30 مهر 1396 11:53 ب.ظ
I'll right away clutch your rss feed as I can not
find your e-mail subscription link or newsletter service.
Do you have any? Please let me understand so that
I may subscribe. Thanks.
https://www.viagrapascherfr.com/viagra-pas-cher-france-cherche/
یکشنبه 30 مهر 1396 12:57 ق.ظ
Good post. I learn something totally new and challenging on blogs I stumbleupon every day.
It's always exciting to read through content from other authors and use a little something from their websites.
Recommended Studying
دوشنبه 24 مهر 1396 06:13 ق.ظ
Do you mind if I quote a few of your articles as long as I provide credit and sources back to your weblog?
My blog site is in the very same niche as yours and
my users would certainly benefit from a lot of the information you provide here.
Please let me know if this okay with you. Thank you!
Learn Additional Here
دوشنبه 24 مهر 1396 03:50 ق.ظ
Greetings from California! I'm bored to tears at work
so I decided to browse your blog on my iphone during lunch break.
I really like the knowledge you provide here and can't wait
to take a look when I get home. I'm surprised at how quick your blog loaded on my mobile ..
I'm not even using WIFI, just 3G .. Anyhow,
fantastic site!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30